Acta medica Medianae

PRVA LINIJA FARMAKOTERAPIJE PERIFERNE NEUROPATIJE INDUKOVANE HEMIOTERAPIJOM

2026-06-17T10:32:50+02:00

Periferna neuropatija indukovana hemioterapijom (engl. chemotherapy-induced peripheral neuropathy ‒ CIPN) predstavlja veoma čestu neželjenu pojavu, koja je jatrogeno izazvana sprovođenjem neurotoksičnih hemioterapijskih protokola na onkološkim pacijentima. Najveću neurotoksičnost među hemioterapeuticima pokazuju oksaliplatin, cisplatin, karboplatin, docetaksel, paklitaksel, vinblastin i vinkristin, boretzomib. Preporučuje se da se za prvu liniju farmakoterapije ovog neželjenog efekta hemioterapije koriste gabapentionoidi (pregabalin i gabapentin) i antidepresivi (amitrptilin, duloksetin, venlafaksin, desvenlafaksin). Takođe, preproučuje se topikalna primena lidokaina. Adekvatna farmakoterapija CIPN-a podrazumeva individualizovani pristup pacijentu i poštovanje smernica za preporučenu farmakoterapiju prve linije, najpre korišćenjem jednog leka, a potom, u zavisnosti od tolerabilnosti i postignutog analgetskog odgovora, i korišćenjem većeg broja lekova iz prve linije farmakoterapije. Treba preći na drugu liniju terapije jedino ako nema adekvatnog analgetskog odgovora na politerapiju lekovima iz prve linije. Zbrinjavanje CIPN-a omogućava bolji kvalitet života, budući da dolazi do kupiranja neuropatske komponente bola, smanjenja stepena depresivnosti i anksioznosti i predviđenog završetka planiranih hemioterapijskih ciklusa; samim tim, prognoza lečenja osnovnog onkološkog oboljenja ovih pacijenata postaje bolja.

ZNAČAJ PRIMENE KVANTITATIVNOG SENZORNOG TESTIRANJA KOD PACIJENATA SA HRONIČNIM MUSKULOSKELETNIM BOLOM

2026-06-17T10:32:51+02:00

Kvantitativno senzorno testiranje (engl. quantitatory sensory testing ‒ QST) pruža objektivne, ponovljive podatke koji mogu pomoći u potvrđivanju dijagnoze ili u praćenju ishoda lečenja kod pacijenata sa hroničnim muskuloskeletnim bolom (engl. chronic musculoskeletal pain ‒ CMSP). QST može otkriti rane senzorne promene pre nego što one postanu klinički očigledne. Budući da QST procedure nisu invazivne, pogodne su za ponovljene procene i dugotrajno praćenje. Standardizacija protokola testiranja od ključnog je značaja za dobijanje pouzdanih rezultata. Oslabljena modulacija bola uslovljena kondicioniranjem (engl. conditioned pain modulation ‒ CPM) mogla bi poslužiti kao biomarker za centralnu senzitizaciju u hroničnim bolnim stanjima i pomoći kliničarima da identifikuju pacijente čiji je bol centralno posredovan. QST ima potencijala da postane sastavni deo rutinskih kliničkih evaluacija u različitim hroničnim mišićno-skeletnim stanjima. QST je posebno značajan u proceni efekta fizikalnih terapija, programa vežbi i psihološke terapije.

RAZUMEVANJE FAKTORA RIZIKA POVEZANIH SA NASILNIM PONAŠANJEM U SHIZOFRENIJI

2026-06-17T10:32:51+02:00

U ovom radu se ispituju faktori rizika povezani sa nasilnim ponašanjem osoba koje boluju od shizofrenije. Shizofrenija pogađa otprilike 1% populacije, a istraživanja pokazuju da je kod 5% počinilaca ubistava dijagnostikovana upravo ova bolest. Premda stereotipi povezuju mentalne bolesti sa agresijom, studije ukazuju na to da postoji samo neznatna povezanost između shizofrenije i nasilnog ponašanja. Predloženi faktori rizika uključuju mlađi uzrast, muški pol, nezaposlenost, nepovoljnu ekonomsku situaciju, zlostavljanje u detinjstvu i lošu kontrolu impulsa. Zloupotreba supstanci, posebno među osobama koje boluju od shizofrenije, značajno povećava rizik od ispoljavanja nasilnog ponašanja. Što se duže psihoza ne leči, veća je verovatnoća da će doći do pojave nasilja. Kod osoba sa prvom psihotičnom epizodom postoji povećan rizik od ispoljavanja nasilja, naročito pre početka tretmana. Istraživanja pokazuju da su simptomi poput halucinacija i deluzija u korelaciji sa agresivnim ponašanjem, sa poremećajima ličnosti, posebno sa antisocijalnim poremećajem ličnosti, koji su identifikovani kao značajni prediktori. Važno je istaći da je kod osoba koje boluju od shizofrenije stopa ispoljavanja nasilnog ponašanja niža, ali i da postojanje komorbiditeta ili akutnih psihotičnih simptoma može značajno povećati rizik da će doći do pojave nasilja. Rana identifikacija pomenutih faktora rizika i odgovarajući tretman mogu pomoći da se osigura bezbednost i zajednice.

FAKTOR NEKROZE TUMORA-α I MONOCITNI HEMOATRAKTANTNI PROTEIN-1 KAO BIOMARKERI U HRONIČNOJ MIJELOIDNOJ LEUKEMIJI

2026-06-17T10:32:51+02:00

Hronične mijeloproliferativne neoplazme (engl. chronic myeloproliferative neoplasms – CMPNs) predstavljaju specifične klonske poremećaje hematopoetskih matičnih ćelija koji kontinuirano i bez prekida aktiviraju fiziološke puteve prenosa signala neophodne za normalnu i adekvatnu hematopoezu. Izražen proinflamatorni milje u hroničnoj mijeloidnoj leukemiji (engl. chronic myeloid leukemia – CML) predvode mnogi interleukini. Cilj ovog rada bio je da se procene razlike između nivoa faktora nekroze tumora-α (engl. tumor necrosis factor – TNF-α) i monocitnog hemoatraktantnog proteina-1 (engl. monocyte chemoattractant protein – MCP-1) u plazmi pacijenata u hroničnoj fazi hronične mijeloidne leukemije i zdravih osoba kao kontrolne grupe. Studija je obuhvatila pedeset pacijenata sa dijagnozom CML-a u hroničnoj fazi i na standardnoj terapiji inhibitorima tirozin kinaze (engl. tyrosine kinase inhibitors – TKIs) i dvadeset zdravih osoba u kontrolnoj grupi. Koncentracije TNF-α i MCP-1 u krvi merene su metodom ELISA (engl. enzyme-linked immunosorbent assay). Nivoi MCP-1 bili su viši kod pacijenata nego kod zdravih osoba (334,37 naspram 172,18 pg/ml; p = 0,006). S druge strane, nije utvrđena razlika kada je ispitivan TNF α. Velik je značaj MCP-1 i interleukina-6 (IL-6) kao novih, jakih i prediktivnih biomarkera u plazmi za remisiju CML-a bez lečenja. Dodatna i buduća istraživanja u ovoj oblasti biće posebno važna za razumevanje patofiziologije i lečenja mijeloproliferativnih bolesti.

POREĐENJE McGRATH VIDEO-LARINGOSKOPA I MACINTOSH LARINGOSKOPA U ENDOTRAHEALNOJ INTUBACIJI HIRURŠKIH PACIJENATA BEZ PREDIKTORA OTEŽANOG DISAJNOG PUTA

2026-06-17T10:32:52+02:00

U ovom istraživanju smo analizirali i upoređivali efikasnost upotrebe McGrath video-laringoskopa i Macintosh laringoskopa u endotrahealnoj intubaciji pacijenata bez prediktora otežanog disajnog puta koji se podvrgavaju elektivnim hirurškim procedurama.

Istraživanje je obuhvatilo šezdeset pacijenata, koji su podeljeni u dve grupe sačinjene od trideset pacijenata: McGrath (MC) grupu i Macintosh (MAC) grupu. Glavni cilj istraživanja bilo je poređenje trajanja intubacije i vizuelizacije glotisa na osnovu Cormack–Lehane (CL) skale. Sporedni cilj bilo je poređenje trajanja laringoskopije, procenta uspešnih intubacija iz prvog pokušaja, broja pokušaja intubacije, neželjenih događaja (trauma tkiva, desaturacija < 90%, lomljenje zuba), broja neuspešnih intubacija, BURP (engl. Backward, Upward, Rightward Pressure – BURP) manevara i upotreba bužija.

Rezultati su pokazali značajno češći CL gradus I u MG grupi nego u MAC grupi (80% prema 40%; p = 0,004). Trajanje laringoskopije bilo je značajno kraće u MG grupi nego u MAC grupi (7,87 ± 1,70 prema 6,00 ± 0,95; p < 0,001). Međutim, nije bilo statistički značajne razlike u trajanju intubacije između grupa (26,03 s ± 1,32 s prema 28,30 s ± 5,66 s u MG grupi i MAC grupi; p = 0,057). Iz prvog pokušaja uspešno je intubirano 96,7% pacijenata u MG grupi i 86,7% pacijenata u MAC grupi (p = 0,350). BURP manevar bio je značajno češći u MAC grupi (p = 0,024) u toku laringoskopije. Nisu zabeležene značajne razlike među grupama kada je reč o komplikacijama.

Kod pacijenta bez prediktora otežanog disajnog puta koji se podvrgavaju elektivnim hirurškim procedurama McGrath video-laringoskop značajno poboljšava vizuelizaciju glotisa, skraćuje trajanje laringoskopije i smanjuje potrebu za izvođenjem BURP manevra. Ne postoji značajna razlika u trajanju intubacije, stopi uspešnih intubacija iz prvog pokušaja i komplikacija prilikom korišćenja McGrath video-laringoskopa i Macintosh laringoskopa.

HEALTHCARE-ASSOCIATED INFECTIONS AND MICROBIOLOGICAL ANALYSIS AT THE CLINIC FOR ANESTHESIA AND INTENSIVE THERAPY IN A TERTIARY HEALTH INSTITUTION DURING A ONE-YEAR PERIOD

2026-06-17T10:32:52+02:00

The term Healthcare-Associated Infections (HAI) or Nosocomial Infections (NI) refers to infections that occur in patients during their stay and treatment in medical conditions, but were not present at the time of admission and that manifest at least 48 h after hospital admission. HAIs are more frequent in developing countries (5.7–19.1%) than in developed ones (3.5–12%). Antimicrobial resistance is one of the global health problems with a significant burden, and it is an inevitable consequence of using antimicrobial drugs. The unjustified use of antibiotics has contributed to antimicrobial resistance and changes in the causative pathogens responsible for HAIs. These types of infections prolong the length of hospital stay, lead to long-term disability, and increase morbidity and mortality. The most common types of HAIs are: Ventilator-Associated Pneumonia (VAP), Central Line-Associated Bloodstream Infections (CLABSI), Catheter-Associated Urinary Tract Infections (CAUT) and Surgical Site Infections (SSI).

This study aimed to determine the most common bacteria causes of HAIs as well as the distribution according to the type of isolated bacteria from different types of samples.

The retrospective study was conducted at the Clinic for Anesthesia and Intensive Therapy, University Clinical Center Niš, during the period from January to December 2024. The patient samples were obtained, namely: blood, groin swab, oral cavity swab, wound swab, rectum swab, armpit swab, urine, aspirate from the endotracheal tube, nose swab, drain content, abdominal cavity content, tip of the central venous catheter, tip of the drain and aspirate from bronchia. The material was sent to the local microbiological laboratory with the aim of obtaining a biogram and antibiogram.

Depending on the type of bacteria, the distribution was as follows: Klebsiella spp. (20.15%), Enterococcus faecalis (19.26%), Acinetobacter spp. (14.41%), Pseudomonasaeruginosa (7.9%), Escherichia coli (7.17%), Staphylococcus epidermidis (4.99%), Proteus mirabilis (3.96%), Enterococcus faecium (2.94%), Enterobacter spp. (2.94%) and Staphylococcus spp. (2.19%). Klebsiella spp. was the dominant bacterium isolated from oral cavity swab (3.28%), Enterococcus faecium from groin swab (5.60%), Acinetobacter spp. from endotracheal aspirate (1.91%), Pseudomonas aeruginosa from wound swab (2.25%) and Escherichia coli from rectal swab (1.84%).

Healthcare-associated infections have a significant negative impact on hospitalized patients. They lead to permanent disability, prolonged patients’ length of stay and increased mortality as well as expenditure and waste of medical resources. The predominance of microorganisms depends both on the hospital conditions, as well as on the patients and antibiotics prescribed by physicians. It is recommended to establish a precise schedule for antibiotic use in each region based on the most common pathogens and antibiotic resistance patterns, and surveillance programs as important tools which would be helpful to clinicians to choose the most appropriate antimicrobial therapy for hospitalized patients.

PROCENA PERFORMANSI TRIJU FENOTIPSKIH TESTOVA ZA DETEKCIJU KARBAPENEMAZA U ENTEROBAKTERIJAMA

2026-06-17T10:32:52+02:00

Enterobakterije koje proizvode karbapenemaze (engl. carbapemenase-producing enterobacterales – CPE) predstavljaju značajan terapijski i epidemiološki problem u bolničkom okruženju, posebno na odeljenjima intenzivne nege. Brza identifikacija ovih mikroorganizama od ključnog je značaja. Cilj ove studije bila je procena triju fenotipskih metoda koje se koriste u rutinskoj dijagnostici. Studija je obuhvatila pedeset šest kliničkih izolata enterobakterija rezistentnih na karbapeneme, koji su izolovani kod pacijenata hospitalizovanih u Univerzitetskom kliničkom centru Niš. U pedeset dva izolata potvrđena je produkcija karbapenemaza, a četiri izolata nisu imala gene za karbapenemaze. Genotipska detekcija je sprovedena Multiplex PCR metodom, ispitujući blaKPC (engl. beta-lactamase Klebsiella Pneumoniae carbapensemase), blaVIM (engl. Verona Integron-encoded Metallo-beta-lactamase), blaNDM (engl. New Delhi metallo-beta-lactamase) i blaOXA (engl. Beta lactamase OXA)-48 gene obuhvatile. Fenotipske metode koje su analizirane uključivale su NG-Test Carba 5, RAPIDEC Carba NP test (RCNP) i komercijalni kombinovani disk test (engl. combined disk test – CDT) – KPC, MBL i OXA-48 Confirm Kit: Carbapenemases. Multiplex PCR je pokazao sledeću distribuciju karbapenemaza: dva izolata su bila produktori KPC-a, dvadeset četiri su produkovala NDM, šesnaest je produkovalo OXA-48 enzime, dok je kod deset izolata detektovana istovremena produkcija NDM-a i OXA-48 enzima. Takođe, jedan izolat Enterobacter cloacae identifikovan je kao koproduktor NDM-a, KPC-a i OXA-48 enzima, a jedan izolat Klebsiella pneumoniae istovremeno je produkovao NDM i KPC enzime. Osetljivost (senzitivnost – Se) i specifičnost (Sp) NG-Test Carba 5 iznosile su 98,08% i 100%. Kada je reč o Carba NP testu, Se i Sp su iznosile 90,38% i 100% posle sto dvadeset minuta. U CDT metodi Se i Sp za detekciju metalo-β-laktamaza (engl. metallo-beta-lactamase) pomoću dipikolinične kiseline (engl. docosapentaenoic acid) bile su 80,56% i 100%, dok su za detekciju klase D karbapenemaza pomoću temocilina iznosile 95,65% i 100%. Najbolje rezultate u detekciji specifičnih klasa karbapenemaza pokazali su NG-Test Carba 5 i CDT metoda. Ove metode bi se mogle koristiti za brzu i pouzdanu detekciju karbapenemaza u rutinskoj dijagnostici.

BIHEVIORALNI OBRASCI U KOCKANJU PREKO INTERNETA IDENTIFIKOVANI POMOĆU VEŠTAČKE INTELIGENCIJE U KOMBINACIJI SA PSIHIJATRIJSKIM METODAMA

2026-06-17T10:32:53+02:00

Ovaj rad istražuje bihevioralne obrasce u kockanju preko interneta koristeći napredne tehnologije poput veštačke inteligencije, mašinskog učenja i koncepta Interneta ponašanja (engl. Internet of Behaviour – IoB). Digitalna revolucija je značajno olakšala pristup igrama na sreću dostupnim na internetu, što je dovelo do nastanka složenih obrazaca ponašanja igrača. Dok mnogi uživaju u kockanju kao obliku rekreacije, sve veća dostupnost igara na internetu može stvoriti rizike od razvijanja zavisnosti. Ključna je uloga veštačke inteligencije i mašinskog učenja u ranom prepoznavanju rizičnog ponašanja kod igrača. Algoritmi mogu analizirati podatke o igranju kako bi se identifikovali obrasci koji ukazuju na problematično ponašanje, uključujući preterano trošenje i „jurenje gubitaka”, tj. tendenciju da se nastavi kockanje ili da se poveća opklada u nastojanju da se gubici vrate. Pravovremene intervencije mogu pomoći u sprečavanju razvoja bolesti zavisnosti. Rad se posebno fokusira na upotrebu mašinskog učenja i neuronskih mreža (engl. multilayer perceptron – MLP) za identifikaciju različitih tipova igrača, analizirajući podatke o grupi igrača slot-igara dostupnih na internetu sa teritorije Republike Srpske. Pomoću iskustva iz kliničke prakse, modeli su trenirani na uzorku od 200 igrača i testirani na široj grupi sačinjenoj od 11.657 igrača kako bi predvideli rizično ponašanje u slot-igrama dostupnim na internetu. Pravci daljeg istraživanja predlažu implementaciju personalizovanih alata za kontrolu i podršku igračima. Pritom, akcenat se stavlja na promociju odgovornog kockanja i zaštitu javnog zdravlja. Rezultati su evaluirani na osnovu podataka igrača iz Republike Srpske, tržišta regulisanog zakonima koji štite igrače igara na sreću, i pokazuju kako regulisanje i edukacija mogu pomoći u smanjenju problema zavisnosti od kockanja.

PROGNOSTIČKI FAKTORI LOKOREGIONALNIH RECIDIVA NAKON SUPRAKRIKOIDNE LARINGEKTOMIJE

2026-06-17T10:32:53+02:00

Suprakrikoidna laringektomija, koja se imenuje i kao otvorena parcijalna horizontalna laringektomija tip II (OPH II), podrazumeva resekciju ventrikularnih nabora, glasnica, paraglotisnog prostora, tireoidne hrskavice (opciono jedne aritenoidne hrskavice) i, u zavisnosti od toga da li je reč o podgrupi OPH II A ili B, epiglotisa. Lokoregionalna kontrola bolesti predstavlja kompleksan fenomen koji obuhvata karakteristike tumora, pacijenta i genetske faktore. Cilj ove studije bila je identifikacija faktora koji mogu ukazati na povećanu mogućnost pojave lokoregionalnih recidiva posle suprakrikoidne laringektomije.

Ova retrospektivna studija obuhvatila je sto četiri pacijenta lečena na Klinici za otorinolaringologiju i hirurgiju glave i vrata Univerzitetskog kliničkog centra Vojvodine između 2002. i 2020. godine koja su bila podvrgnuta suprakrikoidnoj laringektomiji. Kao prediktivni faktori za pojavu lokoregionalnih recidiva tumora u obzir su uzeti patohistološki verifikovan TN stadijum, invazija tireoidne hrskavice, pozitivne margine, vaskularna invazija, pozitivan delfski limfni čvor i ekstranodalna propagacija metastatske bolesti.

Medijana vremena pojave lokalnog recidiva iznosila je dvadeset dva meseca (9,5–59,5), a medijana pojave regionalnog recidiva dvadeset i jedan mesec (10–38,5). Statistička značajnost u pojavi lokalnih recidiva bolesti zabeležena je u vezi sa prisustvom patohistološki potvrđenih pozitivnih margina (p = 0,033) i vaskularnom invazijom karcinoma (p = 0,029). Statistička značajnost vaskularne invazije zapažena je i u pojavi regionalnih (p = 0,041) i lokoregionalnih recidiva (p = 0,004). Patohistološki potvrđen T stadijum pokazao je statističku značajnost u pojavi regionalnih metastaza (p = 0,035).

Patohistološki potvrđena vaskularna invazija izdvaja se kao nezavisan faktor na koji treba obratiti pažnju u terapijskom zbrinjavanju posle operacije radi postizanja kvalitetne lokoregionalne kontrole bolesti. U lokalnoj kontroli se uz vaskularnu invaziju ističe i važnost pozitivnih margina resekata.

UTICAJ NOĆNOG RADA, NAČINA ISHRANE, KONZUMIRANJA ALKOHOLA I PUŠENJA CIGARETA NA NIVO STRESA KOD RADNIKA OBEZBEĐENJA

2026-06-17T10:32:53+02:00

Noćni rad, koji je karakterističan za zanimanja poput radnika obezbeđenja, donosi jedinstvene izazove kada je posredi zdravlje radnika na biološkom, psihološkom i socijalnom nivou. Cirkadijalni ritmovi su poremećeni zbog noćnih smena, što dovodi do poremećaja sna, povećanog stresa i metaboličkih poremećaja. Ova studija analizira kako starosna grupa, noćni rad, pušenje, konzumacija alkohola, ishrana i indeks telesne mase (engl. body mass index – BMI) utiču na nivo stresa kod radnika obezbeđenja, s posebnim osvrtom na to kako noćne smene utiču na zdravstvene navike i opšte zdravstveno stanje. Za procenu uzorka sačinjenog od sto pedeset četiri radnika korišćene su ankete i standardizovane mere stresa. Ključni rezultati ukazuju na značajne efekte koji noćni rad, starost, pušenje, konzumacija alkohola i BMI imaju na nivo stresa; pritom, uravnotežena ishrana je povezana sa smanjenjem stresa.

Nedostatak sna i nepravilna ishrana doprinose smanjenju radnih performansi i povećavaju rizik od pojave hroničnih bolesti poput dijabetesa i kardiovaskularnih oboljenja. Takođe, upotreba alkohola i cigareta, koja često predstavlja strategiju za suočavanje sa stresom i nesanicom, dodatno pogoršava zdravstvene probleme.

Studija je sprovedena na uzorku od sto pedeset četiri radnika iz različitih starosnih grupa i radnih okruženja, koji su popunjavali anketu za procenu navika povezanih sa radom, zdravljem, ishranom, pušenjem, alkoholom i BMI-jem. Rezultati pokazuju da starosna grupa i noćni rad značajno utiču na nivo stresa – stariji radnici i radnici u noćnim smenama prijavljuju više nivoe stresa. Pušenje i alkohol dodatno povećavaju stres. I BMI pokazuje značajan uticaj na stres, posebno u noćnim smenama. Došlo se do zaključka da noćni rad, starosna grupa, pušenje, alkohol, BMI i ishrana u znatnoj meri utiču na nivo stresa kod radnika obezbeđenja. Međutim, promene nezdravih navika mogu pomoći u smanjenju nivoa stresa.

PRIMENA ENZIMSKE SUPSTITUCIONE TERAPIJE KOD PACIJENATA SA GOŠEOVOM BOLESTI TIPA 1: ISKUSTVA JEDNOG CENTRA

2026-06-17T10:32:53+02:00

Gošeova (Gaucher) bolest jeste lipozomalna bolest nakupljanja koja se nasleđuje autozomno recesivno, a u njenoj osnovi je mutacija gena koji kodira enzim glukocerebrozidazu. Do nagomilavanja glukocerebrozida u makrofazima jetre, slezine, koštane srži, a ređe u plućima i u drugim organima, dolazi usled smanjene sinteze enzima, nedostatka ili poremećaja funkcije enzima ili deficita sapozina C (aktivatora enzima). Klinička podela Gošeove bolesti zasniva se na odsustvu (tip 1) ili prisustvu (tip 2 i tip 3) manifestacija u centralnom nervnom sistemu. Nivo β-glukozocerebrozidaze u leukocitima i vrednost hitotriozidaze u serumu određuju se radi postavljanja definitivne dijagnoze Gošeove bolesti. Nagomilavanje glukocerebrozida izaziva komplikacije u većem broju organa (anemiju, trombocitopeniju, hepatomegaliju, splenomegaliju, skeletne i neurološke promene). Za lečenje Gošeove bolesti od 1991. godine koristi se enzimska supstituciona terapija. Cilj ovog rada bio je da predstavi rezultate lečenja pacijenata sa Gošeovom bolesti tipa 1 na Klinici za hematologiju, alergologiju i kliničku imunologiju Univerzitetskog kliničkog centra Niš primenom taligluceraze alfa kao enzimske supstitucione terapije. Od januara 2016. godine do januara 2025. godine primenom taligluceraze alfa lečeno je pet pacijenata sa Gošeovom bolešču tipa 1. Kod ovih pacijenata nije bilo odgovora na prethodnu terapiju ili je pak donacija leka bila obustavljena. Svi ovi pacijenti dobro su reagovali na terapiju i nije bilo neželjenih efekata. Zapaženo je da primena taligluceraze alfa dovodi do značajnog smanjenja anemije, trombocitopenije i organomegalije, kao i do poboljšanja statusa kostiju.

PREVALENCIJA SINDROMA SAGOREVANJA I UMORA MEĐU ZDRAVSTVENIM RADNICIMA U JEDNOJ SEKUNDARNOJ ZDRAVSTVENOJ USTANOVI U BEOGRADU U TOKU PANDEMIJE SARS-CoV-2 VIRUSA

2026-06-17T10:32:54+02:00

Izgaranje se na globalnom nivou sve više prepoznaje kao glavna briga, budući da utiče na fizičko i mentalno blagostanje zdravstvenih radnika. Sprovedena je studija preseka među zaposlenima u zdravstvenoj službi Specijalne bolnice za rehabilitaciju i ortopedsku protetiku. Korišćeni su sledeći upitnici: Maslach Burnout Invetory–Human Services Survey (MBI–HSS) – za merenje triju aspekata sindroma sagorevanja na poslu: emotivne iscrpljenost (engl. emotional exhaustion – EE) depersonalizacije (enl. depersonalization – DP) lična postignuća (engl. personal accomplishment – PA) Fatigue Severity Scale (FSS) – za procenu prisustva i stepena zamora; opšti upitnik, kojim su prikupljeni sociodemografski parametri ispitanika. U studiju su uvršteni samo kompletno popunjeni upitnici; takvih je bilo šezdeset pet. Dobijeni rezultati su pokazali da je većina učesnika bila ženskog pola (73,8%); udate (61,5%), sa fakultetskom diplomom (52,3%), vlasnice kuća (66,2%) i sa zaradom koja prevazilazi minimalnu zaradu (81,5%). Trećina učesnika u studiji doživela je smrt bliske osobe usled kovida 19. Visok stepen emocionalne iscrpljenosti primećen je kod 41,5% zaposlenih. Umeren do visok stepen depersonalizacije zabeležen je kod 36,9% zaposlenih, dok je 40% njih ispoljilo nizak nivo ličnog postignuća. U pozitivnoj korelaciji sa FSS-om bio je EE. Depersonalizacija je pokazala statistički značajnu pozitivnu korelaciju sa FSS-om ozbiljnosti umora. Dužina godišnjeg odmora kao demografska karakteristika takođe je bila u pozitivnoj korelaciji sa FSS-om. Uočena su dva faktora povezana sa visokim nivoom EE-ja kod zdravstvenih radnika: viši stepen umora i niže mesečne zarade.

UTICAJ POLOŽAJA TELA U TOKU RADA NA POJAVU BOLESTI MIŠIĆNO-SKELETNOG SISTEMA KOD RADNIKA U DUVANSKOJ INDUSTRIJI

2026-06-17T10:32:54+02:00

Bolesti mišićno-skeletnog sistema zahtevaju posebnu pažnju, s obzirom na to da predstavljaju jedan od vodećih uzroka odsustva sa posla i invaliditeta u svetu. Pored toga što utiču na sam kvalitet života, u velikoj meri umanjuju radnu sposobnost. Mogu se javiti u bilo kojoj životnoj dobi. Mada su uzroci njihove pojave različiti, nastaju prvenstveno usled interakcije nezdravog stila života i uslova na radnom mestu, koji se razlikuju u zavisnosti od zanimanja.

Cilj ovog istraživanja bio je da ispita zastupljenost bolesti mišićno-skeletnog sistema među radnicima Duvanske industrije Niš (DIN), kao i uticaj položaja tela radnika i drugih faktora u vezi sa radom na pojavu oboljenja mišićno-skeletnog sistema. Od ukupno četiristo dvadeset šest radnika pregledanih na sistematskom pregledu 2022. godine, kod šezdeset devet (16,2%) radnika registrovani su poremećaji mišićno-skeletnog sistema. Bolesti mišićno-skeletnog sistema bile su zastupljenije kod radnika u sektoru direktne proizvodnje (stojeći položaj) – 61 (88,41%) i kod žena (40,6%). Takođe, dovode se u vezu i sa prekomernom telesnom težinom i sa starošću radnika.

Visok stepen učestalosti mišićno-skeletnih poremećaja među zaposlenima u DIN-u ukazuje na to da je potrebno preduzeti adekvatne mere prevencije, kontrole i redukcije rizika za nastanak oboljenja i povreda mišićno-skeletnog sistema kako bi se smanjila učestalost oboljevanja i rizik od nastanka invaliditeta, ali i poboljšao kvalitet života i povećala radna sposobnost.

AKUTNE POVREDE DISTALNE TIBIOFIBULARNE SINDEZMOZE U PRELOMIMA SKOČNOG ZGLOBA

2026-06-17T10:32:54+02:00

Stabilna artikulacija tibiofibularne sindezmoze održava odnos između tibije i fibule i neophodna je za normalnu funkciju skočnog zgloba. Idealna strategija redukcije i stabilizacije sindezmoze treba da replicira orijentaciju i stabilizacione sile ligamenata. Cilj ove studije bio je da proceni rezultate operativnog lečenja rupture tibiofibularne sindezmoze udružene s prelomom maleolusa.

U radu su prikazani slučajevi pacijenata sa disrupcijom tibiofibularne sindezmoze koji su lečeni na Ortopedskoj klinici Kliničkog centra u Nišu od januara 2017. godine do januara 2019. godine. Pomenuti pacijenti su imali prelom maleolusa, koji je bio praćen povredama tibiofibularne sindezmoze. Pacijenti su lečeni fiksacijom maleolusa i transfiksacijom tibiofibularne sindezmoze. Za evaluaciju postavljenih ciljeva rada korišćene su radiografska, klinička, operativna i statistička metoda.

U grupi od 46 pacijenata sa rupturom tibiofibularne sindezmoze bilo je 28 (61 %) muškaraca i 18 (39%) žena, starih od 16 do 79 godina (Ẋ = 43,6 ± 9,6 godina). Dominanti uzroci povreda pacijenata bili su klizanje i pad (kod 32 pacijenta, odnosno kod 70%), pad sa visine (kod devet pacijenata, odnosno kod 19%) i saobraćajni udes (kod pet pacijenata, odnosno kod 11%). Prema Lauge‒Hansen klasifikaciji, tip povreda kod 27 (59%) pacijenata bio je spoljašnje rotacioni. Na osnovu konačnog funkcionalnog rezultata lečenja po Olerud‒Molander sistemu bodovanja, prosečna ocena skočnog zgloba za ove pacijente bila je 87 poena (opseg: od 55 do 100 poena). U grupi pacijenata sa odličnim i dobrim rezultatima bila su 34 (74%) pacijenta; od toga, 24 (52%) pacijenta imala su odličan rezultat (skor od 90 do 100 poena), a njih deset (22%) dobar rezultat (skor od 80 do 89 poena). Zadovoljavajući rezultati zabeleženi su kod sedam (15%) pacijenata, a loši rezultati kod pet (11%) pacijenata.

Dobijeni rezultati ukazuju na to da stabilna i pravovremena hirurška rekonstrukcija i fiksacija maleolusa i tibiofibularne sindezmoze dovodi do vraćanja funkcije i oporavka skočnog zgloba s minimalnim posledicama.

UTICAJ PRODUŽENOG IZLAGANJA DUVANSKOM DIMU NA FENOTIP I FUNKCIJU ĆELIJA UROĐENE IMUNOSTI U PLUĆIMA

2026-06-17T10:32:54+02:00

Duvanski dim sadrži različite štetne supstance koje mogu menjati fenotip i funkciju imunskih ćelija u plućima. Da bismo bolje razumeli kako produženo izlaganje duvanskom dimu utiče na ćelije urođene imunosti (neutrofile, makrofage, dendritske ćelije, prirodne ćelije ubice (engl. natural killer ‒ NK) i prirodne ćelije ubice T (engl. natural killer T ‒ NKT) u plućima, obavili smo istraživanje na BALB/c miševima, koji su bili izloženi duvanskom dimu četiri ili osam nedelja. Duvanski dim je generisan pomoću LM1 Borgwaldt mašine. Miševi iz kontrolne grupe bili su izloženi vazduhu. Korišćenjem protočne citometrije i intracelularnim bojenjem imunskih ćelija infiltriranih u plućima uočeno je da produženo izlaganje duvanskom dimu značajno povećava prisustvo inflamacijskih neutrofila koji eksprimiraju CD14 (engl. cluster of differentiation 14 ‒ CD14) receptor, NK i NKT ćelija koje produkuju faktor nekroze tumora-α (engl. tumor necrosis factor – TNF-α), kao i makrofaga koji eksprimiraju CD40 (engl. cluster of differentiation 40 ‒ CD40) receptor. Takođe, značajno veći broj denditritskih ćelija koje produkuju interleukin-12 (IL-12) i interleukin-23 (IL-23) primećen je u plućima miševa koji su bili izloženi duvanskom dimu osam nedelja nego u plućima životinja koje su bile izložene vazduhu. Pored toga, značajno veći broj makrofaga koji proizvode TNF-α, IL-12, IL-23, kao i značajno veći broj neutrofila i NK i NKT ćelija koje proizvode TNF-α primećen je u plućima miševa koji su bili izloženi duvanskom dimu osam nedelja nego u plućima životinja koje su bile izložene duvanskom dimu četiri nedelje. Dakle, može se zaključiti da produženo izlaganje duvanskom dimu pospešuje stvaranje inflamacijskog fenotipa u urođenim imunskim ćelijama i da tako podstiče progresiju i pogoršanje inflamacijskih oboljenja pluća.

UTICAJ GESTACIJSKE STAROSTI, TELESNE MASE I KONCENTRACIJE KREATININA U SERUMU NA KONCENTRACIJU VANKOMICINA U SERUMU PRILIKOM LEČENJA NEONATALNE SEPSE: PILOT STUDIJA JEDNOG CENTRA

2026-06-17T10:32:55+02:00

Neonatalna sepsa je ozbiljno zdravstveno stanje, koje karakteriše sistemska infekcija kod novorođenčadi mlađe od dvadeset osam dana. Terapija kasne neonatalne sepse zasnovana je na kombinaciji vankomicina i meropenema. Cilj ove pilot studije bio je da se ispita uticaj telesne težine novorođenčeta, gestacijske starosti i vrednosti kreatinina na koncentraciju vankomicina u serumu prilikom lečenja neonatalne sepse. Istraživanje je obuhvatilo trinaest pacijenata koji su od juna do oktobra 2024. godine primljeni na Kliniku za pedijatriju Univerzitetskog kliničkog centra Niš sa dijagnozom neonatalne sepse. Poželjna koncentracija vankomicina u serumu, koja iznosi između 10 µg/ml i 15 µg/ml, zabeležena je kod 38,5% ispitanika. Budući da uzorak uzet u obzir nije velik, može se reći da uticaj gestacijske starosti, telesne težine i vrednosti kreatinemije na koncentraciju vankomicina u serumu nije statistički značajan. Međutim, deskriptivna statistika pokazuje da se može uočiti značajna razlika između ovih grupa, tako da je poželjno obaviti dalja istraživanja.

HORMONSKI DISBALANS KOD PACIJENTA SA HIPOGONADIZMOM I TOKSOPLAZMOZOM BAZE LOBANJE

2026-06-17T10:32:55+02:00

T oksoplazmoza predstavlja globalno rasprostranjenu infekciju koju izaziva parazit Toxoplasma gondii (T. gondii), prilagodljiv i široko rasprostranjen organizam. Ovaj prikaz slučaja zasnovan je na ispitivanju promena u hormonskom disbalansu kod pacijenta sa infekcijom parazitom T. gondii. Kod četrdesetpetogodišnjeg muškarca, kojeg je neurohirurg pregledao zbog problema sa vidom i povremenih glavobolja, magnetnom rezonancom mozga utvrđeno je prisustvo ekstrakranijalnih simetričnih cističnih lezija manjih od jednog centimetra u bazi lobanje. Nije bilo znakova intrakranijalnog zahvatanja, kao ni zahvatanja u selarnoj regiji. Iako je ovaj pacijent imao sekundarni hipogonadizam, sa niskim vrednostima i luteinizirajućeg hormona (LH) i folikostimulirajućeg hormona (FSH), parazit T. gondii nije doveo do povećanja nivoa testosterona. Ovaj redak slučaj pacijenta sa infekcijom parazitom T. gondii i hipogonadizmom naglašava potrebu za daljim istraživanjem, koje je neophodno sprovesti da bi se bolje razumeli patofiziološki mehanizmi koji leže u osnovi infekcije ovim parazitom.

PRIMARNI MELANOM VAGINE

2026-06-17T10:32:55+02:00

Primarni melanom vagine predstavlja redak tip melanoma sluzokože, koji čini od 0,3% do 0,8% svih melanoma kod žena, a manje od 3% maligniteta vagine.

Sedamdesetosmogodišnja žena je kao tegobe navela peckanje u vagini, vodenasti iscedak iz vagine i dizuriju, napominjući da je u poslednja četiri meseca to postalo češće. Pacijentkinji je urađena potpuna ekscizija tumora. Tumorske ćelije su imunohistohemijski bile snažno pozitivne na SOX10, HMB-45 i S100 protein. Histopatološka analiza tumora pokazala je ćelije epitelioidnog melanoma u vertikalnoj (invazivnoj) fazi rasta. Većina tumorskih ćelija sadržala je tamnobraon intracelularni pigment, a zabeleženo je i prisustvo površinske mikroskopske ulceracije. Debljina tumora je iznosila 12 mm. Mitotička stopa je bila 15 mitotičkih figura po 1 mm², sa limfovaskularnom invazijom koja je bila pozitivna. Nisu primećene ni perineuralna ni intraneuralna infiltracija. Nije bilo ni regresije tumora ni mikroskopskih satelita. Na margini duboke resekcije nije bilo tumorskih ćelija. Prema grupi AJCC 8. stadijuma za melanom, ovo je bio slučaj stadijuma IIC (T4b, N0, M0).

Hirurška resekcija za koju se koristi VLE (engl. volumetric laser endomicroscopy ‒ VLE) ostaje glavni standard u lečenju ove agresivne bolesti, kod koje je ukupno preživljavanje pacijentkinja kraće. Melanom sluzokože koji nastaje u zidovima vagine često je klinički teže dijagnostikovana lezija, tako da su brza biopsija i pravovremena i tačna dijagnoza od presudnog značaja.

PRIMENA TORAKALNE EPIDURALNE ANESTEZIJE NA BUDNOM PACIJENTU SA TEŠKIM POREMEĆAJEM RESPIRATORNE FUNKCIJE U TOKU OPERATIVNOG KOLOREKTALNOG ZAHVATA

2026-06-17T10:32:56+02:00

U ovom radu se prikazuje slučaj koji je podrazumevao izvođenje velike operacije abdomena na budnom pacijentu, kod kojeg je, zbog teške forme hronične opstruktivne bolesti pluća, zahvat bio visokorizičan. Obavljena je elektivna operacija resekcije sigmoidnog kolona. Operativni zahvat je uspešno izveden u torakalnoj epiduralnoj anesteziji, koja je predstavljala jedinu anesteziološku tehniku. Pacijent je u toku cele operacije bio budan, umereno sediran, i dobro je podneo proceduru. Sama tehnika anestezije, koja dokazano smanjuje intraoperativni i postoperativni rizik od nastanka srčanih, respiratornih i gastrointestinalnih komplikacija, značajno je doprinela bržem oporavku posle operacije, i to sa minimalnim komplikacijama. Budući da je rizik za primenu opšte endotrahealne anestezije bio veći od koristi koje bi ona mogla imati, doneta je odluka da torakalna epiduralna anestezija bude jedina anesteziološka tehnika; na taj način izbegnute su potencijalne ozbiljne komplikacije. Takođe, dodatne prednosti epiduralne anestezije i analgezije uticale su na to da oporavak bude brži, naročito kod pacijenta kod kojeg je postojao ovako visok rizik od izvođenja operacije.

DIGITALNI PROTOKOL U KOREKCIJI PREVIŠE IZRAŽENIH DESNI

2026-06-17T10:32:56+02:00

Previše izražene desni prilikom osmehivanja, pojava poznata kao gummy smile, može negativno uticati na estetski izgled i samopouzdanje pacijenata. Digitalni tok rada u korekciji ovog stanja uključuje primenu tehnologija poput intraoralnog skeniranja, CBCT (engl. cone beam computed tomography ‒ CBCT) dijagnostike i CAD/CAM (engl. Computer-Aided Design/Computer-Aided Manufacturing ‒ CAD/CAM) sistema za izradu hirurških vodiča. U ovom radu je predstavljen klinički slučaj u kojem je korišćen digitalni protokol za planiranje i izvođenje gingivoplastike uz pomoć hirurškog vodiča. Dobijeni rezultati su pokazali visok stepen preciznosti, minimalnu invazivnost i predvidivu estetsku korekciju. Primena digitalnih tehnologija poboljšava komunikaciju sa pacijentima, smanjuje vreme trajanja i povećava sigurnost u izvođenju zahvata, čineći ga efikasnim u estetskoj stomatologiji.