Naučni časopis urgentne medicine - Halo 194

SINDROM KRATKOG CREVA I INTESTINALNA INSUFICIJENCIJA KOD ODRASLIH: ANATOMIJOM USLOVLJENI FENOTIPOVI, BIOLOGIJA ADAPTACIJE I SAVREMENA INTESTINALNA REHABILITACIJA

Bojan Stojanović — 2026-02-12

Sindrom kratkog creva (SBS) je vodeći uzrok hronične crevne insuficijencije kod odraslih i najčešće sledi nakon opsežne resekcije tankog creva. Rezultujući gubitak apsorpcione površine i regulatorne povratne sprege dovodi do spektra sindroma malapsorpcije, od kompenzovane crevne insuficijencije do crevne insuficijencije koja zahteva dugotrajnu parenteralnu podršku. Kliničke ishode manje određuje sama rezidualna dužina, a više postoperativna anatomija, posebno prisustvo kontinuiteta debelog creva i očuvanje distalnog ileuma i ileocekalnog regiona. Patofiziologija SBS-a integriše smanjeni apsorpcioni kapacitet, ubrzani tranzit, želudačnu hipersekreciju, poremećeno lučenje žučne kiseline, poremećaj mikrobioma i oštećenu enteroendokrinu signalizaciju. Intestinalna adaptacija, vođena luminalnim hranljivim materijama i trofičkim hormonima kao što je GLP-2, može delimično vratiti funkciju tokom par meseci do godina, omogućavajući postepeno smanjenje parenteralne podrške kod odabranih pacijenata. Moderna nega je usmerena na strukturiranu crevnu rehabilitaciju koju sprovode multidisciplinarni timovi, kombinujući individualizovanu strategiju fluidno-elektrolitske terapije, optimizovanu oralnu/enteralnu ishranu, ciljanu farmakoterapiju za kontrolu sekrecije i pokretljivosti, prevenciju i lečenje komplikacija povezanih sa kateterom i selektivnu rekonstruktivnu hirurgiju. Terapija koja modifikuje tok bolesti sa GLP-2 analozima može smanjiti potrebe za parenteralnom podrškom kod crevne insuficijencije povezane sa SBS, dok transplantacija ostaje rezervisana za refraktorne, životno ugrožavajuće komplikacije. Ovaj pregled sumira trenutne koncepte i principe zasnovane na dokazima za dijagnozu, stratifikaciju fenotipa, rehabilitaciju i dugoročno praćenje kod odraslih sa SBS.

Ključne reči: sindrom kratkog creva; hronična crevna insuficijencija; kućna parenteralna ishrana; debelo crevo u kontinuitetu; crevna adaptacija; stoma sa visokim izlazom.

Zdravstvena zaštita zadržanih ili pritvorenih lica

Marta Ž Sjeničić — 2026-02-12

Evropski komitet za sprečavanje mučenja i nehumanog ili ponižavajućeg postupanja ili kažnjavanja (CPT) je u poslednjih trideset godina vise puta posećivao zatvorene ustanove u Srbiji i davao primedbe na pristup zdravstvenoj zaštiti lica zadržanih od strane policije.

Cilj rada je da ukaže na pravni okvir relevantan za pristup zdravstvenoj zaštiti zadržanih lica, te na to da njihova zdravstvena zaštita treba da se izjednači sa zaštitom pacijenata u zajednici. Za ove potrebe, autori su istražili međunarodnu i nacionalnu regulativu, kao i preporuke CPT.

Medicinska praksa u zajednici i u zatvorenim ustanovama mora počivati na istim etičkim principima koja podrazumevaju da se obezbede jednake preventivne mere, kao i mere lečenja, odnosno sveobuhvatana zdravstvena zaštita zadržanih lica/pritvorenika, kakva je dostupna građanima u zajednici.

Nesmetan pristup zdravstvenoj zaštiti podrazumeva da se zadržanom licu omogući lekarski pregled. Onemogućen pristup zdravstvenoj zaštiti i nezadovoljavajući nivo iste mogu ukazivati na ponižavajuće ili nečovečno postupanje.

Zdravstveni radnici koji pružaju zdravstvene usluge u pritvorskim ustanovama moraju biti upoznati sa pravilima lične i opšte bezbednosti. Istovremeno, policijski službenici moraju biti upoznati sa osnovnim pravilima medicinske profesije i etike.

Savremeni optički pristupi u modulaciji rasta oka: nova era u kontroli dečje miopije

Andrea Mirković — 2026-02-12

Miopija među decom predškolskog i školskog uzrasta predstavlja rastući javnozdravstveni problem koji se dovodi u vezu sa smanjenom izloženošću prirodnom svetlu i prekomernim korišćenjem digitalnih uređaja. Globalne projekcije ukazuju da će do 2050. godine gotovo polovina svetske populacije imati miopiju. Optičke strategije zasnovane na principu perifernog miopijskog defokusa, poput HAL, DIMS, MiYOSMART, Stellest i DOT sočiva, pokazale su se kao najdelotvornije neinvazivne metode za usporavanje progresije miopije kod dece. Kliničke studije potvrđuju da ova sočiva smanjuju aksijalnu elongaciju oka za 50–80% u poređenju sa standardnim monofokalnim sočivima, uz očuvan binokularni balans i minimalne neželjene efekte. HAL sočiva postižu najstabilniji efekat, dok DIMS dizajn pokazuje bolju efikasnost kod dece sa sporijim napredovanjem miopije. Dugoročna istraživanja potvrđuju da ovi optički pristupi ne izazivaju „rebound“ efekat nakon prestanka nošenja i da su bezbedni za dugotrajnu primenu.

PRIMENA ALVARADOVOG SKORA KOD SUMNJE NA AKUTNI APENDICITIS

Tamara Janković — 2026-02-12

UVOD Apendicitis predstavlja zapaljenje apendiksa,sa pojavom simptoma u prvih 24 sata.Klinički se prezentuje bolom u abdomenu,najčešće u donjem desnom kvadrantu,povišenom temperaturom,gubitkom apetita,mučninom i povraćanjem.Zbog nespecifičnosti simptoma razvijeni su skoring sistemi da olakšaju postavljanje radne dijagnoze kod sumnje na akutni apendicitis,najčešće se koriste Alvaradov i AIR skor;CILJ RADA Prikaz upotrebe Alvaradovog skora na prehospitalnom nivou,kod sumnje na akutni apendicitis,kao i prikaz studija koje porede Alvaradov skor sa drugim skorovima.PRIKAZ BOLESNIKA Zavodu za urgentnu medicinu Beograd upućen je poziv za intervenciju,zbog bola u abdomenu. Pacijentkinja navodi da je bol počeo sinoć periumbiikalno,širio se u donji deo stomaka s desne strane,praćen mučninom i povišenom temperaturu 37.9C.Alvaradov skor bio je 6,pacijentkinja je transportovana u dežurnu zdravstvenu ustanovu gde je potvrđen akutnog apendicitisa.ZAKLJUČAK Dijagnostikovanje akutnog apendicitisa prehospitalno,bazira se na anamnezi i fizikalnom pregledu, zbog čega primena Alvaradovog skora može biti vrlo značajna,u cilju smanjenja rizika od komplikacija,morbiditeta i mortaliteta. KLJUČNE REČI alvarado, skor, apendicitis, ripasa

Kada infarkt miokarda nije samo inferiorni: važnost prehospitalnog prepoznavanja infarkta desne komore

Andrijana Ilić — 2026-02-12

Uvod: Infarkt miokarda desne komore (IDK) nastaje pri okluziji desne koronarne arterije proksimalno od mesta odvajanja grana koje ishranjuju slobodni zid desne komore. Retko se javlja samostalno, ali komplikuje oko 50 % inferiornih infarkta. Klinički se prepoznaje po trijadi: hipotenzija, jugularna venska distenzija i „čista“ pluća. Vazodilatatori su kontraindikovani, dok je ključna intravenska nadoknada tečnosti. Prikaz slučaja: Muškarac, 50 godina, žali se na naglo nastali bol u ramenima, mučninu i preznojavanje. EKG pokazuje infarkt inferiorne lokalizacije, sa najvećom ST elevacijom u odvodu D3, u kombinaciji sa kliničkom trijadom IDK. ST elevacija potvrđena je i u V4R-V6R (Erhardt-ov znak). Ordiniran je brzi bolus kristaloida što je dovelo do poboljšanja hemodinamike. Pacijent je hitno transportovan u salu za kateterizaciju pod stalnim kardiovaskularnim monitoringom.Zaključak: Zbog lošije prognoze pacijenata sa infarktom miokarda desne komore i mogućim jatrogenim komplikacijama neophodno je rano prepoznavanje i adekvatan tretman IDK.