Nejonizujuće elektromagnetno zračenje - zdravstveni aspekti
Sažetak
Ubrzani razvoj mobilnih telekomunikacija, široka primena savremenih bežičnih tehnologija za prenos informacija i energije, kao i rastuća upotreba elektromagnetnih uređaja u medicinskoj praksi, doveli su do značajnih promena u kvalitetu životne sredine. Savremeni čovek je kontinuirano izložen nejonizujućem elektromagnetnom zračenju različitog porekla, što je izazvalo zabrinutost u pogledu potencijalnih zdravstvenih efekata dugotrajne izloženosti stanovništva veštačkim izvorima elektromagnetnih polja. Brojna istraživanja usmerena su na ispitivanje moguće povezanosti između nivoa elektromagnetne ekspozicije i učestalosti određenih zdravstvenih poremećaja.
U cilju procene nivoa izloženosti stanovništva, sprovedena su merenja električnih, magnetnih i elektromagnetnih polja u stambenim i radnim prostorima, u frekvencijskom opsegu od 0 Hz do 3,5 GHz. Merenja su obavljena u zonama identifikovanim kao „vruće tačke“, kao i u neposrednoj blizini izvora elektromagnetnog zračenja, uključujući dalekovode i bežične računarske mreže. Dobijeni rezultati predstavljaju osnovu za procenu usklađenosti izmerenih vrednosti sa važećim nacionalnim i međunarodnim propisima i preporukama, kao i za sagledavanje potencijalnih implikacija po javno zdravlje.
Reference
2. World Health Organization. Electromagnetic fields and public health: mobile phones. Fact sheet No. 193 [Internet]. Geneva: WHO; 2011 [cited 2025 Dec 30]. Available from: [http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs193/en/](http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs193/en/)
3. Russo R, Fox E, Cinel C, Boldini A, Defeyter MA, Mirshekar-Syahkal D, et al. Does acute exposure to mobile phones affect human attention? Bioelectromagnetics. 2006;27(3):215–220.
4. Iyare RN, Volskiy V, Vandenbosch GAE. Study of the correlation between outdoor and indoor electromagnetic exposure near cellular base stations in Leuven, Belgium. Environmental Research. 2019;168:428–438.
5. Krstić D, Marković V, Nikolić N, et al. Biološki efekti zračenja bežičnih komunikacionih sistema. Acta Medica Medianae. 2004;43.
6. European Commission Expert Group. Possible health effects related to use of radiotelephones: proposals for a research programme. Brussels: European Commission; 1996.
7. Republička agencija za elektronske komunikacije i poštanske usluge (RATEL). Elektromagnetna polja [Internet]. Available from: [https://emf.ratel.rs/lat/em-polja/](https://emf.ratel.rs/lat/em-polja/) [cited 2025 Dec 30].
8. IEEE. IEEE C95.1-1991: Safety levels with respect to human exposure to radio frequency electromagnetic fields, 3 kHz to 300 GHz. New York: Institute of Electrical and Electronics Engineers; 1992.
9. CENELEC. ENV 50166-2: Human exposure to electromagnetic fields – High frequency (10 kHz–300 GHz). Brussels: European Committee for Electrotechnical Standardization; 1995.
10. Pravilnik o granicama izlaganja nejonizujućim zračenjima. Službeni glasnik Republike Srbije. 2025 Feb 26;(16).
11. Buckus R, Strukcinskiene B, et al. A technical approach to the evaluation of radiofrequency radiation emissions from mobile telephony base stations. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2017;14(3):244.
12. Zakon o zaštiti od nejonizujućih zračenja. Službeni glasnik Republike Srbije. 2009;(36).
13. Portal otvorenih podataka Republike Srbije. Rezultati kontinualnog merenja nivoa električnog polja na lokacijama od interesa [Internet]. Available from: [https://data.gov.rs/sr/datasets/rezultati-kontinualnog-merenja-nivoa-elektrichnog-polja-na-lokatsijama-od-interesa/](https://data.gov.rs/sr/datasets/rezultati-kontinualnog-merenja-nivoa-elektrichnog-polja-na-lokatsijama-od-interesa/) [cited 2025 Dec 30].
14. Applied Sciences Editorial Board. The assessment of the influence of low-frequency electromagnetic fields originated from the power infrastructure on humans’ health. Appl Sci (Basel) [Internet]. 2024;14(21):9668. Available from: [https://www.mdpi.com/2076-3417/14/21/9668](https://www.mdpi.com/2076-3417/14/21/9668)
15. European Commission, Scientific Committees. Electromagnetic fields: extremely low frequency fields like those from power lines and household appliances [Internet]. Brussels: European Commission; [cited 2025 Dec 30]. Available from: [https://ec.europa.eu/health/scientific_committees/opinions_layman/en/electromagnetic-fields/l-2/7-power-lines elf.htm](https://ec.europa.eu/health/scientific_committees/opinions_layman/en/electromagnetic-fields/l-2/7-power-lines-elf.htm)
16. Zaletel M, et al. Estimating exposure to extremely low frequency magnetic fields near high-voltage power lines and assessment of possible increased cancer risk among Slovenian children and adolescents. Int J Environ Res Public Health. 2023;20:XXXX. Available from: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36609540/](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36609540/)
17. Kheifets L, et al. Concern that “EMF” magnetic fields from power lines cause cancer. Sci Total Environ. 2012;426:1–6. Available from: [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048969712003919](https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048969712003919)
18. Jovanović J. Štetni efekti elektromagnetnih polja. Acta Medica Medianae. 2010;49(1):54–58. Available from: [https://publisher.medfak.ni.ac.rs/AMM_1/amm-stari/2010-html/1-broj/10-Jovica%20Jovanovic-Stetni%20efekti%2054-58.pdf](https://publisher.medfak.ni.ac.rs/AMM_1/amm-stari/2010-html/1-broj/10-Jovica%20Jovanovic-Stetni%20efekti%2054-58.pdf)
19. Agence nationale de sécurité sanitaire (ANSES). Health effects associated with exposure to low-frequency electromagnetic fields [Internet]. Paris: ANSES; [cited 2025 Dec 30]. Available from: [https://www.anses.fr/en/content/health-effects-associated-exposure-low-frequency-electromagnetic-fields](https://www.anses.fr/en/content/health-effects-associated-exposure-low-frequency-electromagnetic-fields)
