Specijalna edukacija i rehabilitacija

Career readiness in deaf and hard-of-hearing high school students in special education

2026-03-27T10:52:33+01:00

Uvod: Uspešna karijera je jedan od ključnih faktora koji obezbeđuju smislenu socijalnu integraciju osoba sa invaliditetom. S obzirom na to da adolescenti biraju struku odmah nakon završetka srednje škole, od vitalnog je značaja da se kroz programe stručnog usmeravanja u specijalnim školama efikasno rešavaju izazovi tipični za svaku vrstu invaliditeta. Ciljevi: Cilj ove studije je da ispita stručnu spremnost gluvih i nagluvih (GN) srednjoškolaca koji se školuju u specijalnim školama. Metode: Sprovedene su dve studije o stručnoj spremnosti, u kojima je učestvovalo ukupno 410 učesnika, uključujući GN učenike srednjih škola sa oštećenim sluhom (N = 205) i učenike bez oštećenja sluha (N = 205). Rezultati: Rezultati su ukazali na statistički pouzdane razlike u stručnoj spremnosti, intenzitetu naklonosti ka određenim strukama i rasponu profesionalnih oblasti interesovanja između GN učenika i njihovih vršnjaka koji čuju. Kvalitativni rezultati su, takođe, potvrdili ranija zapažanja o ranjivom položaju GN mladih pri izboru karijere. Zaključak: Identifikovani izazovi vezani za stručnu spremnost među GN učenicima srednjih škola omogućili su nam da opravdamo hitne mere za njihovo stručno usmeravanje, uključujući samosvest, svest o stručnim domenima i tržištu rada, kao i mogućnost usklađivanja individualnih zdravstvenih problema sa zahtevima zanimanja.

Insights into families of children with selective mutism

2026-03-26T12:32:10+01:00

Uvod: Selektivni mutizam (SM) je anksiozni poremećaj koji karakteriše stalna nemogućnost govora u specifičnim društvenim situacijama, uprkos normalnom govoru u drugim. Istraživanja ukazuju na multifaktorsku etiologiju, koja uključuje temperament, genetske, neurorazvojne i uticaje okoline, pri čemu porodice imaju značajnu ulogu. Cilj: Ova studija ispitivala je osobine ličnosti roditelja i faktore porodičnog okruženja kod 30 majki dece sa SM. Metod: Podaci su prikupljeni korišćenjem strukturiranog upitnika i inventara IPIP-NEO-120. Rezultati: Roditelji su se u detinjstvu najčešće opisivali kao tihi, stidljivi ili povučeni, osobine koje se često primećuju i kod njihove dece. Na skali ličnosti postigli su najviše rezultate na slažljivosti i savesnosti, a najniže na neuroticizmu. Porodice su opisane kao društvene, ali prvenstveno u okviru bliskih porodičnih krugova. Skoro tri četvrtine dece iskusilo je barem jedan faktor rizika iz okoline, najčešće preseljenje. Zaključak: Rezultati ističu važnost porodičnih karakteristika u razumevanju SM i sugerišu implikacije za ciljanu podršku i intervenciju.

Challenges in the application of didactic-methodical procedures in inclusive teaching

2026-03-26T12:32:11+01:00

Uvod: Brojni faktori povezani su sa uspešnom implementacijom obrazovne inkluzije, a učitelji moraju da pruže adekvatnu podršku učenicima sa teškoćama dok se istovremeno na tom putu nose sa mnogim izazovima. Cilj: Cilj ovog istraživanja bio je da se utvrdi veza između radnog iskustva, stava prema inkluziji, percipirane institucionalne podrške, samoprocenjenih profesionalnih kompetencija, stresa na poslu i zadovoljstva poslom sa primenom adekvatnih didaktičko-metodičkih postupaka u inkluzivnom radnom okruženju. Metodologija: Studija je obuhvatila 309 nastavnika osnovnih škola iz različitih delova Hrvatske koji su imali iskustva u obrazovanju dece sa teškoćama, od kojih je 181 u to vreme predavao učenicima sa teškoćama. Upitnik je korišćen za prikupljanje osnovnih sociodemografskih podataka učesnika, njihove procene inkluzivnih obrazovnih praksi (prilagođavanje didaktičko-metodičkih postupaka u učionici), institucionalne podrške, percipirane kompetencije za rad sa učenicima sa teškoćama, stavova prema inkluziji, njihovog stresa na poslu i zadovoljstva poslom. Rezultati: Statistička analiza prikupljenih podataka pokazala je da odabrane varijable čine 25.4% varijanse u primeni adekvatnih didaktičko-metodičkih postupaka u inkluzivnim učionicama. Samoprocenjena profesionalna kompetentnost i zadovoljstvo poslom identifikovani su kao značajni pozitivni prediktori. Iako su percipirana institucionalna podrška i stavovi prema inkluziji bili značajno pozitivno povezani sa upotrebom adekvatnih didaktičko-metodičkih postupaka, nisu bili značajni prediktori u regresionom modelu. Zaključak: Rezultati ovog istraživanja značajno doprinose razumevanju faktora koji utiču na rad u inkluzivnom okruženju u hrvatskim školama, pored stavova nastavnika prema inkluziji koji se najčešće istražuju.

Professionals’ perspectives on early intervention in Croatia: Comparing home - and - center based service quality

2026-03-26T12:32:11+01:00

Uvod: Usluga rane intervencije ima ključnu ulogu u podršci deci sa razvojnim rizicima i njihovim porodicama. U Hrvatskoj se RI može pružati u porodičnom domu ili u specijalizovanim ustanovama, ali malo se zna o tome kako stručnjaci procenjuju kvalitet ovih modela usluga. Ciljevi: Cilj istraživanja bio je ispitati percepcije stručnjaka o kvalitetu usluge rane intervencije, uz poređenje modela koji se realizuju u domu porodice ili u ustanovi, kao i da se utvrdi da li se te percepcije razlikuju u odnosu na profesionalno iskustvo, obrazovanje i učestalost pružanja usluga.

Metode: U istraživanju je učestvovalo 67 stručnjaka iz različitih delova Hrvatske (91% žena; medijana starosti = 32 godine). Medijana profesionalnog iskustva bila je 13 godina, od čega 6 u oblasti rane intervencije. Percepcije su procenjivane pomoću adaptirane hrvatske verzije Inventara kvalitete centara za ranu intervenciju. Razlike između modela analizirane su pomoću t-testa za zavisne uzorke, a regresionim analizama su ispitani prediktori razlika. Rezultati: Ukupne ocene kvaliteta bile su značajno više za uslugu u domu porodice (M = 3.9, SD = 0.54) nego za uslugu u ustanovi (M = 3.6, SD = 0.30; p = .006, Cohen’s dz = 0.36). Najveće razlike u korist modela u domu odnosile su se na uključivanje deteta i porodice, saradnju sa roditeljima i roditeljske kompetencije (sve p < .001). Iskustvo i postdiplomska specijalizacija nisu bili značajni prediktori, dok je učestalost rada u domu bila značajna (B = 0.154, p = .037). Zaključak: Stručnjaci su kvalitet rane intervencije procenjivali višim kada se usluge pružaju u domu porodice, naročito u oblastima saradnje i angažovanja porodice. Češće iskustvo u radu u porodičnom okruženju doprinosi boljem prepoznavanju prednosti ovog pristupa, što ukazuje na potrebu za širenjem porodično orijentisanih, kućno zasnovanih usluga rane intervencije u Hrvatskoj.

Verbal fluency performance across different neurological disorders: a preliminary investigation

2026-03-26T12:32:11+01:00

Uvod: Jezički poremećaji mogu nastati kao posledica različitih neuroloških stanja, utičući na komunikaciju i kognitivne funkcije. Cilj: Cilj ove studije bio je utvrđivanje sposobnosti generisanja reči na zadacima verbalne fluentnosti kod osoba sa različitim neurološkim oštećenjima. Metode: Uzorak se sastojao od 45 ispitanika, koji su prema etiologiji neurološkog poremećaja podeljeni u tri kliničke grupe: 15 pacijenata koji su doživeli moždani udar, 15 ispitanika sa traumatskom povredom mozga i 15 pacijenata sa multiplom sklerozom. Kontrolnu grupu činilo je 16 neurološki zdravih ispitanika. U istraživanju su primenjeni testovi fonemske i semantičke verbalne fluentnosti. Rezultati: Rezultati su pokazali statistički značajne razlike u fonemskoj i semantičkoj fluentnosti između sve tri kliničke grupe i kontrolne grupe. Dalja analiza rezultata pokazala je da su pacijenti sa moždanim udarom postigli statistički značajno niže skorove na zadacima fonemske i semantičke fluentnosti u poređenju sa ispitanicima sa traumatskom povredom mozga i multiplom sklerozom. Zaključak: Sve tri grupe ispitanika sa neurološkim poremećajima ispoljile su sniženu sposobnost verbalne fluentnosti u poređenju sa kontrolnom grupom zdravih ispitanika. Ovi rezultati ukazuju na to da je verbalna fluentnost često oštećena kod neuroloških poremećaja različite etiologije, nezavisno od njihove kliničke slike.