Počeci montažne stambene izgradnje u Beogradu (1947–1951). Doprinos Projektantskog biroa Izvršnog odbora Narodnog odbora Beograda

Angelina Bankovic; Ljiljana Đukanović

doi:10.5937/a-u0-61974

Angelina Bankovic Muzej grada Beograda
Ljiljana Đukanović Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu https://orcid.org/0000-0002-5431-7308

DOI: https://doi.org/10.5937/a-u0-61974

Ključne reči: Beograd, stambena arhitektura, montažna i polumontažna stambena izgradnja, Projektantski biro Izvršnog odbora Narodnog odbora Beograda, Prvi petogodišnji plan razvitka

Sažetak

U radu su prikazani i razmatrani prvi objekti montažne i polumontažne gradnje namenjeni stanovanju, nastali u Projektantskom birou Izvršnog odbora Narodnog odbora Beograda tokom sprovođenja Prvog petogodišnjeg plana, između 1947 i 1951. godine. Jedan od glavnih cilјeva Plana bila je masovna stambena izgradnja, kojom bi se obezbedio preko potreban stambeni prostor za stanovnike Beograda, čiji broj je nakon oslobođenja rastao velikom brzinom. Iako je razmatrani period u istraživanjima beogradske arhitekture nedovolјno proučen i često kritikovan, upravo tada su formirani koncepti montažne gradnje i prefabrikacije koji su se u narednim decenijama razvili i značajno uticali na modernizaciju domaće graditelјske prakse. U korenu ideje o podizanju montažnih stambenih objekata stajali su upravo teško izvodlјivi cilјevi o broju stambenih kvadrata koje je trebalo realizovati, a koji su postavlјeni Prvim petogodišnjim planom. U radu su zato ukratko razmatrane okolnosti stambene izgradnje datog perioda i razvoja ideje o montažnom građenju, a zatim su prikazani i analizirani montažni i polumontažni objekti koji su projektovani i izgrađeni na više lokacija u Beogradu, u nadležnosti gradskih vlasti. Rad je pisan na osnovu raspoložive arhivske građe, podataka iz dnevne štampe i prethodno objavlјenih istraživanja. Nјegov cilј je da se osvetli nedovolјno proučen period iz istorije stambene izgradnje Beograda, kao i da se ponudi novi ugao posmatranja arhitektonskih i graditelјskih stremlјenja prvih posleratnih godina.

Biografija autora

Ljiljana Đukanović, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu

Dr Ljiljana Đukanović, dipl. inž. arh.

Redovni profesor
Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, Bulevar kralja Aleksandra 73/II
11000 Beograd, Srbija

Reference

Reference:

Anon. 1948. Osnovne ideje industrijalizacije građevinarstva. Građevinski bilten, 11–12, 36–42.

Anon. 1949. Kratak prikaz jednog tipa montažnih zgrada. Naše građevinarstvo, 8, 613–619.

Anon. 1949. Polumontažna izgradnja stanbenih zgrada. Tehnika, 2–3, 103.

Antonović, S. 1951. Rezultati dosadašnje obnove i izgradnje Beograda. Arhitektura, 1–4, 160–167.

Atanacković, S. 1949. Problemi izgradnje stanova. Tehnika, 5–6, 182–185.

Atanacković, S. 1949. Šljakobeton kao građevinski materijal. Građevinski bilten, 8–9, 19–27.

Bajlon, M. 1947. Konkurs za izgradnju idejnih skica tipskih stambenih zgrada u Beogradu. Arhitektura, 1–2, 33–45.

Baylon, M. 1950. Stambena izgradnja. Arhitektura, 5–6, 41–46.

Beograđani će i ove godine dobiti 5.000 novih stanova. 1948. 20. oktobar, 14. 5, 1.

Blumenau, I. 1949. Gips kao nedovoljno iskorišćeni materijal. Građevinski bilten, 8–9, 32–36.

Blumenau, I. 1949. Opitni objekti Građ. instituta Ministarstva građevina NRS. Naše građevinarstvo, 8, 607–613.

Četiri naselja montažnih zgrada. 1949. 20. oktobar, 24. 12, 3.

Četiri velika stanbena naselja montažnih zgrada biće završena do kraja godine. 1950. 20. oktobar, 17. 6, 1.

Đukanović, Lj. 2025. Stambena izgradnja Beograda: tehnike, ideje, dometi. Beograd: Univerzitet u Beogradu – Arhitektonski fakultet, 2025.

Građenje montažnih zgrada. 1949. Politika, 7. januar, 5.

Karpov, P. 1947. Trska kao građevinski materijal. Građevinski bilten, 3–4, 65–67.

Kostadinović, S. 1993. Razvoj stambene politike i modeli ostvarivanja stambene izgradnje. Beograd, CIP „Veletehna“.

Mecanov, D. 2008. Stambena arhitektura Beograda 1947–1967. Beograd: Zadužbina Andrejević.

Mecanov, D. 2015. Prostorna organizacija stambenih zgrada građenih u Beogradu od 1947. do 1980. u prefabrikovanim idustrijalizovanim sistemima. Doktorska disertacija. Beograd: Arhitektonski fakultet.

Mihajlov, S. 2013. Rajko M. Tatić 1900–1979. Beograd: Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.

Milašinović Marić, D. 2017. Poletne pedesete u srpskoj arhitekturi. Beograd i Kosovska Mitrovica: Orionart i Fakultet tehničkih nauka Kosovska Mitrovica – Univerzitet u Prištini.

Ministarstvo građevina NRS. 1949. Uputstvo o štednji kreča i opeke, broj 7193. od 4. 3. 1949. Beograd: Ministarstvo građevina NRS.

Mogućnosti izgradnje malih montažnih kuća u Beogradu. 1951. 20. oktobar, 24. 2, 3.

Na Voždovcu odmiču radovi na montiranju zgrada za stanovanje. 1949. Politika, 29. januar, 3.

Ne koristi se odluka o sporazumnom useljavanju u nastanjene stanove. 1946. 20. oktobar, 26. 7, 4.

Novi tip stanbenih zgrada u Beogradu. 1948. Politika, 23. oktobar, 5.

Novo stambeno naselje u Crnopotočkoj ulici. 1951. 20. oktobar, 4. 1, 3.

Obradović, M. 1951. Naše mogućnosti u izgradnji stanbenih montažnih zgrada. Tehnika, 9, 287–291.

Petogodišnji plan razvitka Beograda u godinama 1947–1951. 1947. Beograd.

Pitanje gradilišta za podizanje stanbenih zgrada. 1946. 20. oktobar, 6. 9, 1.

Prosen, M. 2005. O radu beogradskog arhitekte Jovana Bjelovića. Nasleđe, VI, 133–145.

Radovanović, M. 1974. Demografski odnosi 1918–1941. U: Čubrilović, V. ur. 1974. Istorija Beograda 3, Beograd: Prosveta, 157–162.

Stojanović, B. 1952. Stambena izgradnja. Tehnika, 4, 404–414.

Stojanović, B. 1954. Arhitektura Beograda od 1944 do 1954. Godišnjak Muzeja grada Beograda, I, 189–200.

Todić, G. 1949. Montažne zgrade – pomoć rešenju stambene krize. Naše građevinarstvo, 8, 601–607.

U Beogradu se podižu nova naselja montažnih zgrada. 1949. 20. oktobar, 12. 8, 3.

U martu mesecu otpočeće izgradnja dve hiljade stanova – INO preduzima konkretne mere za rešavanje stanbene krize. 1947. 20. oktobar, 17. 1, 10.

Vuksanović-Macura, Z. 2018. Život na ivici. Stanovanje sirotinje u Beogradu 1919–1941. 2. izd. Beograd: Orionart.

Živančević, J. 2012. Socijalistički realizam u arhitektonskoj i urbanističkoj praksi Jugoslavije. Doktorska disertacija. Beograd: Arhitektonski fakultet.