Mediji i sajber bezbednost: predstavljanje sajber kriminaliteta u srpskom digitalnom prostoru
Sažetak
Oslanjajući se na primenu teorije uokviravanja, izvršena je analiza sadržaja 222 novinska članka objavljena u periodu od februara 2022. do februara 2025. godine na tri interenet portala: Radio televizije Srbije - RTS (nacionalnom javnom servisu), Kuriru (tabloidnom mediju) i Danasu (kritički orijentisanom mediju). Vesti na portalima kodirani su prema tematskom fokusu, geografskom obuhvatu, izvorima informacija, prisustvu edukativnog sadržaja i dominantnim medijskim okvirima. Cilj rada jeste ispitivanje na koji način posmatrani srpski mediji konstruišu predstave o sajber kriminalitetu i u kojoj meri ove predstave mogu doprineti edukaciji ili pak dezinformaciji javnosti u pogledu ove važne teme. Rezultati istraživanja ukazuju na to da medijsko predstavljanje sajber kriminaliteta dominantno funkcioniše kroz okvir konflikta i pripisivanja odgovornosti sa posebnim naglaskom na međudržavne sajber napade u kontekstu sukoba u Ukrajini. Sa druge strane, percepcija sajber incidenata koji su se dogodili na teritoriji Srbije u velikoj meri je uslovljena uredničkom orijentacijom i vrednosnim odnosom posmatranog medija prema aktuelnoj političkoj vlasti. Važno je istaći da, iako je prisutan sadržaj koji se može oceniti kao edukativan i usmeren na podizanje svesti pojedinaca o sajber bezbednosti, on je često potisnut senzacionalističkim i pojednostavljenim izveštavanjem. Rad zaključuje da posmatrani mediji, uprkos tome što prepoznaju rastući značaj sajber pretnji, još uvek nisu u potpunosti prilagodili svoje izveštavanje složenostima sajber kriminaliteta. Preferiranje senzacionalizma i institucionalnih narativa umesto kritičkog pristupa može dovesti do iskrivljene percepcije javnosti o sajber bezbednosti. Ipak, identifikovano prisustvo poruka o prevenciji i edukaciji ukazuje na potencijal medija kao važne komponente društvene otpornosti u digitalnom dobu.
Reference
Abdullah, A. T. M., & Jahan, I. (2020). „Causes of cybercrime victimization: A systematic literature review“. International Journal of Research and Review, Vol 7 (5), 101–113.
Ahmad, Z. A., Abd Mubin, N. N., & Arzeman, A. (2023). „Content analysis of cybercrime infographic“. Jurnal Komunikasi: Malaysian Journal of Communication. Vol 39 (4), 523–541.
Al Mazrouei, M. K., Čigoja Piper, D., & Connolly, L. Y. (2022). “Beware of titles: Analysing media reporting of cybercrime in UK and UAE”. In Proceedings of the 2022 Cyber Research Conference – Ireland (Cyber-RCI), 1–5.
Baletić, K. (2024, December 19). Serbian public still in the dark over 2023 energy utility hack. Balkan Insight. Dostupno na adresi: balkaninsight.com/2024/12/19/serbian-public-still-in-the-dark-over-2023-energy-utility-hack/.
Banović, B., & Ilić, A. (2019). „Mediji i organizovani kriminalitet“. u Kostić, J., & Stevanović, A. (ur.) Finansijski kriminalitet i korupcija, Vršac: Institut za uporedno pravo i Institut za kriminološka i sociološka istraživanja, 157-169.
Autor. (2025). “Sajber napadi kao strategijski instrument spoljne politike: Zapadni Balkan u eri hibridnog rata”. u Blagojević, V. i Subotić, M. (ur.), Geostrateška budućnost Balkana. Beograd: Institut za međunarodnu privredu i politiku i Institut za strategijska istraživanja, 223 – 245.
Autor. (2025). „The influence of non-state cyber actors in conventional armed conflicts: a case study of the War in Ukraine“, in S. Blagojević & D. Trifković (eds.), VojNa 2025: International scientific conference on military sciences, Belgrade: Military Academy, 304-310.
Boholm, M. (2021). „Twenty-five years of cyber threats in the news: A study of Swedish newspaper coverage (1995–2019)“. Journal of Cybersecurity, Vol 7 (1), 1-23.
Buse, C., & Meißner, F. (2019). Much ado about hacking? How news media in Germany, the United Kingdom, and the United States report cyber threats. Media and Communication, Vol 7(1), 104-115.
Dahinden, U. (2006). „Framing: An integrative theory of mass communication science“. Konstanz, UVK.
Dhasmana, S., Mishra, S. K., Upadhyay, A., & Gond, S. K. (2024). „Investigating cybercrime news reporting in Indian online news media“. Library Progress International, Vol 44 (3), 210–214.
Donalds, C., & Osei-Bryson, K.M. (2019). „Toward a cybercrime classification ontology: A knowledge-based approach“. Computers in Human Behavior, Vol 92, 403–418.
Dragojlo, S., & Tešić, A. (2022, September 21). Hackers likely accessed emails of Serbia’s cadastre staff, BIRN reveals. Balkan Insight. Dostupno na adresi: balkaninsight.com/2022/09/21/hackers-likely-accessed-emails-of-serbias-cadastre-staff-birn-reveals/.
Entman, R. B. (1993). “Framing: Toward clarifcation of a fractured paradigm”. Journal of Communication, Vol 43, 51 – 58 .
Gomes, S., Sardá, T., & Granja, R. (2022). „Crime, justice and media: Debating (mis)representations and renewed challenges“. Comunicação e Sociedade, Vol 42, 7–24.
Greer, C. (2013). „Crime and Media: Understanding the Connections“ in C. Hale, K. Hayward, A. Wahadin and E. Wincup (eds.). Criminology, third edition, Oxford: Oxford University Press. 25–45.
Happer, C., & Philo, G. (2013). „The role of the media in the construction of public belief and social change“. Journal of Social and Political Psychology, Vol 1 (1), 321–336.
Ilić, A. (2017). Mediji i kriminalitet – kriminološki aspekti (doktorska disertacija). Univerzitet u Beogradu: Pravni fakultet.
Jarvis, L., & Macdonald, S. (2014). „Locating cyberterrorism: How terrorism researchers use and view the cyber lexicon“. Perspectives on Terrorism,Vol 8 (2), 52–65.
Jewkes, Y., & Linnemann, T. (2017). Media and crime in the U.S., 2nd edition. Washington DC: SAGE Publications.
Kleut, J. (2022). Mapping disinformation in Serbian media 2020. CRTA.
Kleut, J., Ninković Slavnić, D., Ilić, V., Išpanović, I. (2022). Report on digital news in Serbia. Novi Sad: Independent Journalists’ Association of Vojvodina.
Krasznay, C. (2024). “The role of civilian cybersecurity companies in military cyber operations”. Land Forces Academy Review, Vol 29 (1), Article 113, 1-14.
Krivokapić, Đ., Nikolić, A., & Živković, I. (2023). „Capacities of Western Balkan economies (and their public sectors) to respond to ransomware attacks“. In Proceedings of the 46th International Convention on Information, Communication and Electronic Technology (MIPRO), 1403–1408).
Krstić, A., Milojević, A., & Kleut, J. (2018). „Vizuelno uokviravanje protesta Protiv diktature“. CM: Communication and Media, Vol XIII (44), 57–92.
Lecheler, S., & de Vreese, C. H. (2019). News framing effects. London: Routledge.
Mao, Y. (2017). „Intercoder reliability techniques: Holsti method“. иn M. Allen (Ed.), The SAGE encyclopedia of communication research methods. Washington DC: SAGE Publications, 741–743.
Matthes, J., & Kohring, M. (2004). „The empirical measuring of media frames“. Medien & Kommunikationswissenschaft, Vol 52 (1), 56–75.
McGuire, M., & Dowling, S. (2013). Cybercrime: A review of the evidence. Summary of key findings and implications (Home Office Research Report 75). Home Office Science.
Milutinović, I., Pavlović, J. (2019). „Diskurs o nasilju prema ženama u srpskim onlajn medijima: dominantne komunikacijske strategije“. CM: Communication and Media, Vol XIV (45), 5-36.
Moore, S. E. H. (2013). „The cautionary tale: A new paradigm for studying media coverage of crime“. in C. Critcher, J. Hughes, J. Petley, & A. Rohloff (Eds.), Moral panics in the contemporary world, London: Bloomsbury Academic, 33–50.
Peljto, S., & Stjepanović, J. (2024, January 22). Sistem EPS-a posle hakerskog napada funkcioniše, ali nije bezbedan. Bloomberg Adria. Dostupno na adresi: https://rs.bloombergadria.com/politika/opste/50561/sistem-eps-a-posle-hakerskog-napada-funkcionise-ali-nije-bezbedan/news.
Rader, E., & Wash, R. (2015). „Identifying patterns in informal sources of security information“. Journal of Cybersecurity, Vol 1 (1), 121–144.
Sandle, P. (2014, June 9). Cyber crime costs global economy $445 billion a year: Report. Reuters. Dostupno na adresi: reuters.com/article/technology/cyber-crime-costs-global-economy-445-billion-a-year-report-idUSKBN0EK0SV/.
Sangari, S., Dallal, E., & Whitman, M. (2022). „Modeling under‑reporting in cyber incidents“. Risks, Vol 10 (11), Article 200, 1-14.
Semetko, H. A., & Valkenburg, P. M. (2000). “Framing European politics: A content analysis of press and television news”. Journal of Communication, Vol 50 (2), 93-109.
Silva, M. G. T., Raposo de Mello, A. C., & Nishijima, M. (2022). T“raditional written media coverage and cybersecurity events: The NSA case“. Revista do CESOP, Vol 28 (1), 268–291.
Skopik, F., Settanni, G., & Fiedler, R. (2016). “A problem shared is a problem halved: A survey on the dimensions of collective cyber defense through security information sharing”. Computers & Security, Vol 60, 154–176.
Stošić, L. V., & Janković, A. V. (2022). „Cybercrime in the Republic of Serbia: Prevalence, situation and perspectives“. Kultura polisa,Vol: 19 (4), 82–99.
Trajković, J. (2020). „Predstavljanje osoba sa invaliditetom u srpskoj štampi: Аnaliza dnevnih novina Blic i Danas“. CM: Communication and Media, Vol XV (47), 85-108.
Ungar, S. (2001). „Moral panic versus the risk society: The implications of the changing sites of social anxiety“. The British Journal of Sociology, Vol 52 (2), 271–291.
United Nations. (2000). Tenth United Nations Congress on the Prevention of Crime and the Treatment of Offenders, Vienna, 10–17 April 2000. United Nations.
Virtasant. (2025, March 10). Cybercrime costs skyrocket to $10.5 trillion: AI in cybersecurity fights back. Dostupno na adresi: virtasant.com/ai-today/cybercrime-costs-skyrocket-to-10-5-trillion-ai-in-cybersecurity-fights-back.
Vrhovno javno tužilaštvo Republike Srbije. (2024). Rad javnih tužilaštava na suzbijanju kriminaliteta i zaštiti ustavnosti i zakonitosti u 2024. godini. VJT RS.
Wall, D. S. (2007). Cybercrime: The transformation of crime in the information age. Cambridge: Polity Press.
Zakon o organizaciji i nadležnosti državnih organa za borbu protiv visokotehnološkog kriminala. Službeni glasnik Republike Srbije, br. 61/2005, 104/2009 10/2023 i 10/2023 - dr. zakon.
Autori zadržavaju autorska prava nad objavljenim člancima, a izdavaču daju neekskluzivno pravo da članak objavi, da u slučaju daljeg korišćenja članka bude naveden kao njegov prvi izdavač, kao i da distribuira članak u svim oblicima i medijima.
Licenciranje
Objavljeni članci distribuiraju se u skladu sa licencom Creative Commons Autorstvo - Deliti pod istim uslovima 4.0 International (CC BY-SA). Dopušteno je da se delo kopira i distribuira u svim medijima i formatima, da se prerađuje, menja i nadograđuje u bilo koje svrhe, uključujući i komercijalne, pod uslovom da se na pravilan način citiraju njegovi prvobitni autori, postavi link ka originalnoj licenci, naznači da li je delo izmenjeno i da se novo delo objavi pod istom licencom kao i originalno.
Korisnici su pri tome dužni da navedu pun bibliografski opis članka objavljenog u ovom časopisu (autori, naslov rada, naslov časopisa, volumen, sveska, paginacija), kao i njegovu DOI oznaku. U slučaju objavljivanja u elektronskoj formi takođe su dužni da postave HTML link, kako sa originalnim člankom objavljenim u časopisu CM: Communication and Media, tako i sa korišćenom licencom.
Autori mogu da stupaju u zasebne, ugovorne aranžmane za neekskluzivnu distribuciju rada objavljenog u časopisu (npr. postavljanje u institucionalni repozitorijum ili objavljivanje u knjizi), uz navođenje da je rad prvobitno objavljen u ovom časopisu.
Politika samoarhiviranja
Autorima je dozvoljeno da objavljenu verziju rada deponuju u institucionalni ili tematski repozitorijum ili da je objave na ličnim veb stranicama (uključujući i profile na društvenim mrežama, kao što su ResearchGate, Academia.edu, itd.), na sajtu institucije u kojoj su zaposleni u bilo koje vreme nakon objavljivanja u časopisu.
Autori su obavezni da pritom navedu pun bibliografski opis članka objavljenog u ovom časopisu (autori, naslov rada, naslov časopisa, volumen, sveska, paginacija) i postave link, kako na DOI oznaku tog članka, tako i na korišćenu licencu.Autorima je dozvoljeno da objavljenu verziju rada deponuju u institucionalni ili tematski repozitorijum ili da je objave na ličnim veb stranicama (uključujući i profile na društvenim mrežama, kao što su ResearchGate, Academia.edu, itd.), na sajtu institucije u kojoj su zaposleni u bilo koje vreme nakon objavljivanja u časopisu.
Odricanje od odgovornosti
Stavovi izneti u objavljenim radovima ne izražavaju stavove urednika i članova redakcije časopisa. Autori preuzimaju pravnu i moralnu odgovornost za ideje iznete u svojim radovima. Izdavač neće snositi nikakvu odgovornost u slučaju ispostavljanja bilo kakvih zahteva za naknadu štete.