Dijagnostika hronične bubrežne bolesti u Srbiji: aktuelna laboratorijska praksa i prioriteti harmonizacije
Sažetak
Sažetak
Uvod
Cilj ovog istraživanja bio je da se proceni aktuelna laboratorijska praksa u dijagnostici hronične bolesti bubrega (HBB) u Republici Srbiji i identifikuju oblasti koje zahtevaju harmonizaciju u skladu sa nacionalnim i međunarodnim preporukama.
Metode
Sprovedeno je presečno istraživanje zasnovano na upitniku u periodu jun–avgust 2025. godine, uz podršku Društvamedicinskih biohemičara Srbije, koje je distribuiralo pozive svojim članovima zaposlenim u medicinsko-biohemijskim laboratorijama širom Srbije. U istraživanju su učestvovale 83 laboratorije (stopa odgovora 84,7%), koje su obuhvatile primarni, sekundarni, tercijarni i privatni sektor zdravstvene zaštite. Podaci su analizirani deskriptivno.
Rezultati
Sve laboratorije određuju koncentraciju kreatinina u serumu, ali ostale ključne komponente dijagnostike HBB nisu dosledno implementirane. Procena jačine glomerulske filtracije (eGFR) zasnovana na kreatininu izračunava se u 63,9% laboratorija, dok se automatski prikazuje uz svaki rezultat kreatinina u 34,9%. Testiranje albuminurije dostupno je u 55,4% laboratorija; kvantitativno određivanje albumina sprovodi se u 31,3%, dok se odnos albumin/kreatinin (ACR) izračunava u 7,2% laboratorija. Određivanje cistatina C u serumu dostupno je u 7,2% laboratorija. U manje od polovine laboratorija (43,4%) istovremeno je dostupno i izračunavanje eGFR i testiranje albuminurije. Uočene su razlike u analitičkim metodama, referentnim intervalima, tipu uzorka urina i modelima izveštavanja. Integrisana primena eGFR i ACR najčešća je u privatnom sektoru, a najređa na nivou primarne zdravstvene zaštite.
Zaključak
Laboratorijska dijagnostika HBB u Srbiji i dalje je dominantno zasnovana na kreatininu, uz ograničeno određivanjealbuminurije i automatsko izveštavanja eGFR. Šira implementacija ACR i standardizacija izveštavanja neophodne su radi ranijeg otkrivanja i adekvatne procene rizika kod bolesnika sa HBB.
Sva prava zadržana (c) 2026 Vera Lukić, Dušica Mrdaković, Neda Milinković
Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo 4.0 međunarodnom licencom.
The published articles will be distributed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY). It is allowed to copy and redistribute the material in any medium or format, and remix, transform, and build upon it for any purpose, even commercially, as long as appropriate credit is given to the original author(s), a link to the license is provided and it is indicated if changes were made. Users are required to provide full bibliographic description of the original publication (authors, article title, journal title, volume, issue, pages), as well as its DOI code. In electronic publishing, users are also required to link the content with both the original article published in Journal of Medical Biochemistry and the licence used.
Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.