EURASIAN GEOGRAPHICAL CHARACTERISTICS OF THE BALKAN PENINSULA AS A FRAMEWORK FOR GEOPOLITICAL PROCESSES
Abstract
The Balkans’ geographic position at the crossroads of Europe, Asia, and Africa makes it a key geopolitical hub. The subject of this paper is the analysis of the Eurasian geographical characteristics of the Balkan Peninsula and their repercussions on the geopolitics of major world powers (USA, Russia, EU, China) and powerful regional actors in the Balkan Peninsula, without a detailed examination of the individual and mutual geopolitical relations of the Balkan countries themselves. Through the lens of balkanization, this study investigates how geographical and political differences in the Balkans shape its history and contemporary geopolitical relations. Some of the historical geopolitical processes that dominantly shaped the Balkans include the influence of the Ottoman Empire and the breakup of Yugoslavia. Contemporary geopolitical processes in the Balkans, with a focus on NATO and EU integration, demonstrate how geographical features and the strategic interests of major powers (especially the USA and Russia) shape the region. At the end, the possibilities for preserving stability, fostering further connections, and shaping the region’s perspective are considered, which are directly related to the Balkans’ geographical and strategic position in the Eurasian context.
References
Babić, Marko. 2018. „Izazovi geopolitičkih koncepcija na Balkanu: slučaj Srbije”. Međunarodna politika 69 (1169): 31–49.
Bandžović, Safet. 2019. „Nedovršena prošlost u vrtlozima balkanizacije: Refleksije ʼistočnog pitanjaʼ u istorijskoj perspektivi”. Historijski pogledi 2 (2): 33–71.
Berridge, Geoff R., Maurice Keens-Soper, and Thomas G. Otte, eds. 2001. Diplomatic Theory from Machiavelli to Kissinger. Hampshire and New York: Palgrave Macmillan.
Bjelajac, Mile. 2020. „Balkan balkanskim narodima ili Balkan imperijama: kako do mira i prosperiteta?” Politika nacionalne bezbednosti 19 (2): 9–38. DOI: 10.22182/ pnb.1922020.1.
Brankov, Jovana, i Marija Drobnjaković, ur. 2018. The Balkan Peninsula of Jovan Cvijić: Historical Background and Contemporary Trends in Human Geography. Beograd: Geografski institut „Jovan Cvijić”.
Brzezinski, Zbigniew. 1997. The Grand Chessboard: American Primacy and Its Geostrategic Imperatives. New York: Basic Books.
Campbell, John. 1963. “The Balkans: Heritage and Community”. In The Balkans in Transition, eds. Charles Jelavich and Barbara Jelavich. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
Cvijić, Jovan. 1922. Balkansko poluostrvo i južnoslovenske zemlje. Beograd: Državna štamparija.
Čehulić Vukadinović, Lidija. 2010. Euroatlantizam i suvremeni međunarodni odnosi. Zagreb: Politička kultura; Podgorica: CID.
Despotović, Ljubiša. 2010. „Obeležja geopolitičkog položaja Srbije i srpskih zemalja u kontekstu aktuelnih procesa balkanizacije”. Sociološki pregled 44 (4): 541–566. DOI: 10.5937/socpreg1004541D.
Dvorniković, Vladimir. 1937. Duša Balkana: Knjiga o Balkanu II. Beograd: Balkanski institut.
Đerić, Gordana. 2009. „Stereotip i studije o Balkanu”. Antropologija 9 (9): 11–26.
Glišin, Vanja. 2019. „Balkan između atlantizma i (neo) evroazijstva”. Kultura polisa 16 (38): 159–174.
Grčić, Mirko. 1996. „Elementi političke geografije i pogledi na geopolitičke probleme Balkana u delima Jovana Cvijića”. Glasnik Geografskog društva Republike Srpske 1: 67–77.
Grčić, Mirko. 2000. Politička geografija. Beograd: Geografski fakultet.
Grčić, Mirko. 2003. „Jovan Cvijić i srpska antropogeografska škola”. Glasnik Geografskog društva Republike Srpske 8: 5–25.
Grčić, Mirko. 2004. „Gnoseološki model antropogeografije prema koncepciji Jovana Cvijića i njegova naučna aktuelnost”. Demografija 1: 25–48.
Grčić, Mirko. 2005. „Balkans as the Cultural Subcontinent of Europe”. Glasnik Srpskog geografskog društva 85 (1): 209–218. DOI: 10.2298/GSGD0501209G.
Grčić, Mirko. 2007. „Geopolitički smisao i besmisao balkanizacije”. U Srbija i Republika Srpska u regionalnim i globalnim procesima: zbornik radova sa naučnog skupa, ur. Mirko Grčić, Rajko Gnjato, i Srboljub Stamenković, 29–
Beograd: Geografski fakultet Univerziteta u Beogradu; Banja Luka: Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Banjoj Luci.
Grčić, Mirko. 2008. „Cvijićeva percepcija geografskog položaja Srbije”. Glasnik Srpskog geografskog društva 88 (2): 3–12.
Grčić, Mirko. 2013. “Problemi kulturnog identiteta Balkana”. Glasnik Herald 17: 39–67. DOI: 10.7251/HER1714039G.
Grčić, Mirko. 2019. „Geographical Perception of the Balkan Peninsula on the Map of East by St. Jerome”. Herald 23: 19–34. DOI: 10.7251/HER1923019G.
Grčić, Mirko, i Ljiljana Grčić. 2019. Srbija i Balkan na starim geografskim kartama evropskih kartografa. Beograd: Univerzitet u Beogradu – Geografski fakultet.
Huntington, Samuel. 1993. „The Clash of Civilizations”. Foreign Affairs 72 (2): 22–49.
Jovanović, Goran. 2007. Geografski atlas. Beograd: Intersistem kartografija.
Jovanović, Goran. 2016. Istorijski atlas. Beograd: Intersistem d.o.o.
Knežević, Saša, i Nikola Zečević. 2015. „Multilateralne inicijative na Balkanu u razdoblju između 1995. i 2015. godine”. Međunarodne studije 2: 31–43.
Lopandić, Duško, Pero Petrović, i Jelica Gordanić. 2013. „Pozicioniranje i mesto Republike Srbije u Jugoistočnoj Evropi”. U Srbija u savremenim međunarodnim integrativnim procesima – spoljnopolitički, međunarodni, ekonomski, pravni i bezbednosni aspekti, 15–33.
Mitrović, Ljubiša, i Gordana Stojić Atanasov. 2002. „Balkan između retradicionalizacije i modernizacije”. U Globalizacija, akulturacija i identiteti na Balkanu, ur. Ljubiša Mitrović, Dragoljub Đorđević i Dragan Todorović, 31–38. Niš: Filozofski fakultet, Institut za sociologiju.
Pandurević, Vinko. 2019. ,,Balkan i Ruska Federacija – Geopolitčki i bezbednosni aspekti”. Politika nacionalne bezbednosti 17 (2): 15–48. DOI: 10.22182/pnb.1722019.1.
Parker, Geoffrey. 1998. Geopolitics: Past, Present, and Future. London: Pinter.
Petrović, Dragan. 2008. Geopolitika postsovjetskog prostora. Novi Sad: Prometej; Institut za međunarodnu politiku i privredu.
Picula, Boško, i Kristina Žnidarić. 2015. „Geneza i kontekst političke komunikacije u Hrvatskoj na referendumu o članstvu u Europskoj uniji iz 2012. i na europskim izborima iz 2013. i 2014 – četvrt stoljeća između nacionalnih i europskih tema”. Međunarodne studije 3: 9–27.
Sarajčić, Sahrudin. 2001. „Geopolitičke karakteristike Balkana u determinaciji savremenih demografskih promjena na Balkanskom poluostrvu”. Znakovi vremena 12: 199–213.
Stanković, Stevan, i Sanja Pavlović. 2006. „Naučni opus Jovana Cvijića posvećen Istočnoj Srbiji”. Glasnik Srpskog geografskog društva 86 (1): 3–12. DOI: 10.2298/ GSGD0601003S.
Stanković Pejnović, Vesna. 2010. „Mogu li ’nacionalne države’ na Balkanu negirati multikulturalizam?” Sociološka luča 4 (2): 103–115.
Stojadinović, Miša, i Violeta Rašković Talović. 2019. „Srbija i aktuelni geopolitički procesi na Balkanu”. Vojno delo 71 (7): 28–37. DOI: 10.5937/vojdelo1907028S.
Stojanović, Dubravka. 2019. „Balkanizacija istorijskog sećanja”. Peščanik. 14. septembar 2019. https://pescanik.net/ balkanizacija-istorijskog-secanja/.
Toal, Gerard. 1996. Critical Geopolitics: The Politics of Writing Global Space. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Todorova, Marija. 1997. Imagining the Balkans. Oxford: Oxford University Press.
Vukadinović, Radovan. 2001. Međunarodni odnosi od Hladnog rata do globalnog poretka. Zagreb: Agencija za komercijalnu djelatnost.
Zekanović, Igor. 2020. Spoljašnji faktori geopolitičkog položaja Republike Srpske. Banja Luka: Geografsko društvo Republike Srpske.