DEJSTVO RASKIDA UGOVORA NA DOSPELU UGOVORNU KAZNU ZA ZADOCNJENJE U SRPSKOM PRAVU
Abstract
U radu se ispituje da li poverilac gubi pravo na dospelu ugovornu kaznu za zadocnjenje ako raskine ugovor zbog neispunjenja. Zakonom nije propisano da to pravo prestaje samim raskidom. Iako je ugovorna kazna akcesorna u svome nastanku, o dospeću ona poprima karakter samostalnog potraživanja. Na to upućuju sistemsko tumačenje zakonskih odredaba, pravna doktrina, shvatanja sudova, primeri iz uporednog prava i funkcija ugovorne kazne u poslovnoj praksi. Kao što raskid zbog neispunjenja ne utiče na dospele iznose zatezne kamate i naknade štete, tako ne utiče ni na dospeli iznos ugovorne kazne za zadocnjenje, već samo sprečava njegovo povećavanje. Suprotno rešenje narušilo bi sistemsku povezanost pravnih posledica docnje i stavilo poverioca pred izbor između raskida radi povraćaja onoga što je već dao po osnovu ugovora i očuvanja prava na ugovornu kaznu.
References
Bibliography
Attias, A., 2006, Ugovorna kazna, Aktualnosti građanskog i trgovačkog zakonodavstva i pravne prakse, No. 4, pp. 297–345.
Beale, H., (ed.), 2017, Chitty on Contracts, London, Sweet & Maxwell.
Danilović, T., 2011, Ugovorna kazna u pravu, praksi i teoriji, Belgrade, Svet knjige.
Dannemann, G., Schulze, R., 2020, German Civil Code Volume I – Bürgerliches Ge- setzbuch (BGB). Books 1–3: §§ 1–1296, Munich–Baden-Baden, C. H. Beck/Nomos.
Đorđević, Ž., Stanković, V., 1987, Obligaciono pravo, Belgrade, Naučna knjiga.
Faust, F., 2015, Contractual Penalties in German Law, European Review of Private Law, Vol. 23, No. 3, pp. 285–296.
Grujić, N., 2016, Pravo na ugovornu kaznu u slučaju raskida ugovora zbog neispunjenja, Pravni zapisi, No. 2, pp. 339–366.
Hiber, D., Pavić, V., 2013, Contractual Penalty Clauses in Recent Serbian Arbitration Practice, Anali Pravnog fakulteta u Beogradu, No. 3, pp. 63–81.
Hiber, D., Živković, M., 2015, Obezbeđenje i učvršćenje potraživanja, Belgrade, Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu.
Jakšić, A., Stojanović, S., 1995, Elementi za jedno ugovorno pravo, Belgrade, self-published.
Jankovec, I., 1993, Ugovorna odgovornost, Belgrade, Poslovna politika.
Jovičić, K., Odnos ugovorne kazne i naknade štete, in: Petrović, Z., Čolović, V., (eds.), 2017, Odgovornost za štetu, naknada štete i osiguranje, Belgrade, Institut za uporedno pravo, pp. 219–227.
Jovičić, K., Funkcije zatezne kamate u slučaju docnje sa plaćanjem novčane naknade štete, in: Petrović, Z., Čolović, V., (eds.), 2018, Odgovornost za štetu, naknada štete i osiguranje, Belgrade, Institut za uporedno pravo, pp. 131–141.
Karanikić Mirić, M., 2025, Obligaciono pravo, 4th ed., Belgrade, Službeni glasnik.
Konstantinović, M., 1982, Priroda ugovorne kazne – Smanjenje od strane suda, Anali Pravnog fakulteta u Beogradu, Nos. 3–4, pp. 520–528.
Marković, L., 1997, Obligaciono pravo, Belgrade, Službeni list SRJ.
Miladin, P., 2006, Odnos ugovorne kazne i srodnih klauzula, Zbornik Pravnog fakulteta u Zagrebu, Vol. 56, No. 6, pp. 1761–1808.
Milošević, M., 2005, Rimsko pravo, Belgrade, Nomos.
Pavić, D., 2000, Sudska kontrola ugovorne kazne, Pravni život, No. 10, pp. 393–403.
Radišić, J., 2004, Obligaciono pravo, Belgrade, Nomos.
Radovanović, S., 2018, Akcesornost ugovorne kazne u srpskom pravu, Novi Sad, Pravni fakultet.
Radovanović, S., Miščević, N., 2017, O realizaciji ugovora o ugovornoj kazni za- ključenog u formi javnobeležničkog zapisa, Zbornik radova Pravnog fakulteta u Novom Sadu, No. 4, pp. 1607–1626.
Savić, S., 2013, Pravna dejstva sporazuma o ugovornoj kazni, Pravo i privreda, Nos. 7–9, pp. 267–276.
Stanković, V., Član 270. Opšta pravila, in: Perović, S., (ed.), 1995, Komentar Zakona o obligacionim odnosima, Belgrade, Savremena administracija, pp. 627–630.
Stanković, V., Član 273. Poveriočeva prava, in: Perović, S., (ed.), 1995, Komentar Zakona o obligacionim odnosima, Belgrade, Savremena administracija, pp. 632–635.
Strezovski, S., Član 270. Opšta pravila, in: Blagojević, B., Krulj, V., (eds.), 1983, Komentar Zakona o obligacionim odnosima, Belgrade, Savremena administracija, pp. 945–949.
Peel, E., 2015, Treitel on the Law of Contract, 14th ed., London, Sweet & Maxwell.
Vukotić, M., Ugovorna kazna: granice kažnjavanja u ugovornom pravu, in: Ka- ranikić Mirić, M., Živković, M., (eds.), 2024, Građansko pravo u pokretu – tran- sformacija pre kodifikacije, Belgrade, Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu, pp. 147–181.
Wolff, R., Sicherung der Ansprüche aus dem Werkvertrag, in: Messerschmidt, B., Voit, W., (eds.), 2022, Privates Baurecht – Kommentar zu §§ 631 ff. BGB samt systematischen Darstellungen sowie Kurz-Kommentierungen zu VOB/B, HOAI und BauFordSiG, 4th ed., Munich, C. H. Beck.
Zimmermann, R., 1992, The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition, Cape Town, Juta.
Legislative Sources
Bürgerliches Gesetzbuch (BGB), Bundesgesetzblatt I (BGBl. I), as amended, (https://www.gesetze-im-internet.de/bgb, 29. 11. 2025).
Code civil (French Civil Code), version in force on 29 November 2025, (https:// www.legifrance.gouv.fr/codes/id/LEGITEXT000006070721, 29. 11. 2025).
Zakon o obligacionim odnosima (Law on Obligations), Official Gazette of the SFRY, Nos. 29/78, 39/85, 45/89, and 57/89; Official Gazette of the FRY, No. 31/93; Official Gazette of SCG, No. 1/2003; Official Gazette of the RS, No. 18/2020.
Zakon o obligacionim odnosima (Montenegrin Law on Obligations), Official Ga- zette of Montenegro, Nos. 47/08, 4/11, 22/17, 123/24.
Zakon o obveznim odnosima (Croatian Law on Obligations), Official Gazette of the Republic of Croatia, Nos. 35/05, 41/08, 125/11, 78/15, 29/18, 126/21, 114/22, 156/22, 155/23.
Case Law
Appellate Court in Belgrade, Decision Gž 210/24 of 31 January 2024.
BGH, Urteil vom 22. Mai 2025 – VII ZR 129/24, (https://www.bundesgerichtshof. de/SharedDocs/Entscheidungen/DE/Zivilsenate/VII_ZS/2024/VII_ZR_129–24. pdf?__blob=publicationFile&v=1, 25. 2. 2026).
Commercial Appellate Court, Decision Pž 10626/21 of 26 October 2022.
Commercial Appellate Court, Decision Pž 117/2014(2) of 13 May 2015.
Commercial Appellate Court, Decision Pž 2804/22 of 29 March 2023.
Commercial Court in Požarevac, Decision P 82/21 of 3 September 2021.
District Court in Valjevo, Decision Gž 1368/2004 of 29 November 2004.
Higher Commercial Court, Decision Pž 8266/2003 of 5 August 2004.
Joint Session of the Federal Court and the Republic and Provincial Supreme Courts, General Legal Opinion No. 13/1989 of 23 May 1989.
Supreme Court of Cassation, Decision Prev 301/2020 of 17 December 2020.
Supreme Court of Cassation, Decision Prev 390/2017 of 12 April 2018.
Supreme Court of Cassation, Decision Prev 63/2017 of 16 March 2017.
Supreme Court of Cassation, Decision Prev 73/2020 of 4 June 2020.
Supreme Court of Cassation, Decision Prev 299/2017 of 3 October 2017.
Supreme Court of Serbia, Decision Prev 40/1999 of 18 March 1999.