Svetozar Marković i glavni tokovi evropskog socijalizma (1840–1890)

Stefan Mandić

doi:10.5937/socpreg59-62158

Stefan V. Mandić Univerzitet u Beogradu, Filozofski fakultet, Odeljenje za sociologiju, Beograd (Srbija) https://orcid.org/0000-0003-4531-4436

DOI: https://doi.org/10.5937/socpreg59-62158

Ključne reči: Svetozar Marković (1846–1875), Karl Marks (1818–1883), Nikolaj Černiševski (1828–1889), Mihail Bakunjin (1814–1876), Pjer Žozef Prudon (1809–1865)

Sažetak

Različite intelektualne tradicije i doba potpuno su drugačije tumačile delo Svetozara Markovića. Prema mišljenju većine autora, Marković spada u socijalne utopiste, na čiju je misao presudno uticalo rusko narodnjaštvo. Određeni teoretičari gledaju na njega kao na začetnika posebnog balkanskog socijalizma, drugi smatraju njegovo delo bliskim marksizmu, a neki čak i anarhizmu. Takođe, u intelektualnoj javnosti ne postoji konsenzus u vezi s tim da li je misao Markovića racionalna i progresivna, ili iracionalna i antimodernistička. Dok većina autora smatra da je Marković bio progresivni mislilac, pojedini, naročito oni iz kruga savremenih srpskih liberala, stava su da je njegova misao antimodernizacijska. Osnovni cilj ovog rada je da utvrdi kakav je socijalizam Svetozar Marković „propovedao“ i da li se može svrstati među progresivne intelektualne snage. Stoga je Markovićev svetonazor poređen sa teorijskim osnovama Marksa, Černiševskog, Bakunjina i Prudona, najznačajnijim socijalistima u periodu između 1840. i 1890. godine. Osnovni zaključak rada je da je Svetozar Marković bio progresivni mislilac i da ga treba smatrati liberterskim multilinearnim marksistom sa revizionističkim tendencijima ili sintetičarem marksizma i ruskog narodnjaštva.

Reference

Anderson, P. (1974). Passages from Antiquity to Feudalism. London: NLB.

Bakunin, M. (1970). God and The State. New York: Dover Publications.

Bakunin, M. (2005). Statism and Anarchy. Cambridge: Cambridge University Press.

Eckhardt, W. (2023). Mikhail Bakunin and Social Anarchism. In: M. Van der Linden (ed.).The Cambridge History of Socialism, 308–331. Cambridge: Cambridge University Press.

Ely, C. (2022). Russian Populism, A History. London: Bloomsbury Academic.

Engels, F. (1978). Speech at the Graveside of Karl Marx. In: C. R. Tucker (ed). Marx-Engels Reader, 681–682. New York: W. W. Norton & Company.

Jovanović, S. (1990). Political and Legal Debates, vol. 1–3. In: R. Samardžić & Ž. Stojković (eds.). Collected Works of Slobodan Jovanović, 11–689. Beograd: BIGZ. [In Serbian]

Knowles, R. (2004). Political Economy from Below Economic Thought in Communitarian Anarchism, 1840–1914. London: Routledge.

Mandić, S. (2024). Theories on the Emergence of Capitalism – The Origins of the Modern World. Beograd: Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu. [In Serbian]

Marković, S. (1987, vol. 2). The Political and Economic Position of the Working Class in Serbia. In: R. Lukić & D. Nedeljković (eds.). Svetozar Marković, Complete Works, vol. 2, 77–85. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Marković, S. (1988, vol. 3). Realistic Trends in Science and Life. In: R. Lukić & D. Nedeljković (eds.). Svetozar Marković, Complete Works, vol. 3, 4–98. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Marković, S. (1988, vol. 9). Principles of National Economy. In: R. Lukić & D. Nedeljković (eds.). Svetozar Marković, Complete Works, vol. 9, 9–205. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Marković, S. (1995, vol. 5a). Russian Revolutionaries and Nechaev. In: R. Lukić (ed.). Svetozar Marković, Complete Works, vol. 5, 109–118. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Marković, S. (1995, vol. 5b). Svetozar Marković to Milica Ninković. In: R. Lukić (ed.). Svetozar Marković, Complete Works, vol. 5, 143. Beograd: Zavod za udžbenike i nas-tavna sredstva. [In Serbian]

Marković, S. (1995, vol. 8). Serbia in the East. In: R. Lukić (ed.). Svetozar Marković, Complete Works, vol. 8, 9–239. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Marković, S. (1996, vol. 11a). Svetozar Marković to Unknown. In: R. Lukić (ed.). Svetozar Marković, Complete Works, vol. 11, 193. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Marković, S. (1996, vol. 11b). Svetozar Marković to Ninković Sisters. In: R. Lukić (ed.). Svetozar Marković, Complete Works, vol. 11, 218. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Marković, S. (1996, vol. 11c). Svetozar Marković to Unknown. In: R. Lukić (ed.). Svetozar Marković, Complete Works, vol. 11, 219. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Marković, S. (1996, vol. 13). Socialism or the Social Question. In: R. Lukić (ed.). Svetozar Marković, Complete Works, vol. 13, 90–155. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Marković, S. (1996, vol. 7). Contemporary workers’ principles in relation to our people. In: R. Lukić (ed.). Svetozar Marković, Complete Works, vol. 7, 14–25. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Marx, K. (1972) . Sir Charles Wood’s East Indian Reforms; The British Rule in India; India; The Future Results of British Rule in India. In: K. Marx & F. Engels. On Colonialism, Articles from New York Tribune and Other Writings, 30–45, 77–88. New York: International Publishers.

Marx, K., Engels, F. (1974). The German Ideology. In: K. Marx & F. Engels, Works, vol. 6. Beograd: Prosveta. [In Serbian]

Marx, K., Engels, F. (2009). The Communist Manifesto. Beograd: Centar za liberterske studije. [In Serbian]

Marx, K. (1969). A Contribution to the Critique of Political Economy. Beograd: Kultura. [In Serbian]

Marx, K. (1975). The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte. Sarajevo: Svjetlost. [In Serbian]

Marx, K. (1976). Marx to Sigfried Mayer. In: A. Blunden (ed.). Marx Engels On Literature and Art. Moscow: Progress Publishers. Available at: https://www.marxists.org/archive/marx/works/1871/letters/71_01_21.htm

Marx, K. (1983). Marx-Zasulich Correspondence. In: T. Shanin (ed.). Late Marx and the Russian Road, Marx and the ‘peripheries of capitalism’. New York: Monthly Review Press. Available at: https://www.marxists.org/archive/marx/works/1881/zasulich/index.htm

McClellan, W. D. (1964). Svetozar Marković and The Origins of Balkan Socialism. Princeton: Princeton University Press.

Milios, J. (2018). The Origins of Capitalism as a Social System: The Prevalence of Aleatory Encounter. London: Routledge.

Novaković, S. (1965). Village. Beograd: Srpska književna zadruga. [In Serbian]

Salvadori, M. (1990). Karl Kautsky and The Socialist Revolution 1880–1938. London: Verso.

Skerlić, J. (1910). Svetozar Marković: His Life, Work, and Ideas. Beograd: Nova štamparija “Davidović”. [In Serbian]

Stojanović, D. (2010). Oil on Water: Essays from the History of Serbia’s Present. Beograd: Peščanik. [In Serbian]

Tadić, Lj. (1997). Serbia in the East by Svetozar Marković – Once Again. In: M. Marković (ed.). Work and Life of Svetozar Marković, 77–81. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Vuletić, V. (1997) . Svetozar Marković, Liberals and Vladimir Jovanović. In: M. Marković (ed.). Work and Life of Svetozar Marković, 485–503. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. [In Serbian]

Walicki, A. (1979). A History of Russian Thought, from the Enlightenment to Marxism. Stanford: Stanford University Press.

Žarković, P. (2015). SSDP, Dimitrije Tucović and Yugoslav Communists. In: M. Samardžić & M. Bešlin, M. (eds.). New “Readings” of Dimitrije Tucović, 100 Years Later, 21–53. Novi Sad: Alternativna kulturna organizacija. [In Serbian]