Metoda serijskog sagledavanja prostora u istraživanju vernakularne arhitekture kulturnog nasleđa Svetog Stefana
Sažetak
Nekadašnje srednjovekovno utvrđenje i ribarsko selo ostrvo Sveti Stefan u Crnoj Gori je poslednjih sedamdeset godina služilo kao luksuzni „grad hotel”. Iako je proglašeno kulturnim nasleđem od nacionalnog značaja 1960. godine, njegov dugoročni najam stranom zakupcu, modifikacije vernakularnog okruženja, nedostatak institucionalnog učešća i novije upravlјačke prakse ukazuju na neadekvatan tretman. Ova studija nudi pogled na Sveti Stefan gde njegove kulturne i istorijske vrednosti, integrisane u složeni vernakularni ambijent, nadmašuju njegov ekonomski značaj. Koristeći metodu sagledavanja u seriji, autor dokumentuje prostorno stanje izabrane putanje kroz niz slika, naglašavajući vernakularni karakter kulturnog staništa. Metod je integrativan (pruža istorijski pregled koji dopunjuje slobodoručne crteže), praktičan (ističe probleme koji ugrožavaju autentičnost ostrva), edukativan (pokazuje potencijal kao alat za učenje za studente arhitekture) i ekonomičan (zahteva jednostavnu opremu i skromna finansijska sredstva). Posmatranje putanje 1-1 otkrila je najveće modifikacije vernakularnog ambijenta u pogledu prekomernog ozelenjavanja, nedovolјnog održavanja i generalne komercijalizacije. Metoda sagledavanja u seriji Svetog Stefana služi kao referenca za pobolјšanje postojećeg stanja kulturnog nasleđa, nudeći privremenu alternativu ograničenju pristupa ostrvu.
Reference
Baldacchino, G. 2007. Editorial: Introducing A World of Islands. In Baldacchino G. Ed. 2007. A World of Islands: An Island Studies Reader. Canada, Malta: Institute of Island Studies and Agenda Academic, 1-29.
Božić, I. 1979. Nemirno Pomorje XV Veka. Beograd: Srpska Književna Zadruga.
Cullen, G. 1971. The Concise Townscape. London: Architectural Press.
Duletić, V.Đ. 2010. Budva, od Mita do Stvarnosti: Studija o Razvoju Budvanskog Turizma. Budva: Vlado Đ. Duletić.
Đurašević, S. 2015. Aman Sveti Stefan Resort: A Challenge for Destination Management. In Stanišić M. Ed. 2015. SITCON 2015-Singidunum International Tourism Conference. Belgrade: Singidunum University, 18-22.
Edwards, L. F. 1974. The Yugoslav Coast. New York: Hasting House Publishers.
Engler, M. 2016. Cut and Paste Urban Landscape: The Work of Gordon Cullen. London: Routledge.
Joksimović, Z. 2017. From Water and Stone to Story and Storytelling: After the Motifs of Budvan Legends. Budva: Public Library Budva/ NGO Talas Budva/ Association of Literary Translators of Montenegro.
Karadžić, V.S. 1977. Crna Gora i Boka Kotorska. Beograd: Nolit.
Keković, A. 2001. The House of Pastrovici: Universal in Traditional. Facta Universitatis, Architecture and Civil Engineering , 2, 193-208, Available at: https://www.researchgate.net/publication/277107863_The_house_of_Pastrovici_universal_in_traditional [Accessed: 08.12.2025.].
Kisic, V., Abando, L.L., Neale, L. 2024. Cultural Landscape of Sveti Stefan Paštrovići, Montenegro: Technical Report. [Online] Europa Nostra and European Investment Bank Institute. Available at: https://www.europanostra.org/wp-content/uploads/2024/07/202407-7ME-2023-Sveti-Stefan-Montenegro-Report.pdf [Accessed: 08.12.2025].
Koprivica, G. 2025. Islandness of Sveti Stefan: A Collection of Particular Manifestations Through Time. Island Studies Journal, Early Access, Available at: https://doi.org/10.24043/001c.146163.
Koprivica, G. 2024. Freehand Drawing in Representing the Vernacular Architecture of Sveti Stefan in Montenegro. Journal of Traditional Building, Architecture and Urbanism, 5, 312-326, Available at: https://doi.org/10.51303/jtbau.vi5.764.
Kovačević, M. 1987. Sveti Stefan, Volumes I-V. Projects. PD-385 – PD-389. Cetinje: Uprava za Zaštitu Kulturnih Dobara.
Kovačević, P. 2024. Paštrovići. In Ljubanović G., Simonović M. Eds. 2024. Paštrovići, Grbalj. Budva: JU Narodna Biblioteka Budve, 17-129.
Ljubiša, S. M. 2022. Opštestvo Paštrovsko u Okružiju Kotorskom. In Uljarević R., Baljević M., Jerkov A. Eds. 2022. Sabrana Djela Stefana Mitrova Ljubiše: Knjiga 4, Govori i Članci. Budva, Podgorica, Beograd: JU Narodna Biblioteka Budve, Obodsko Slovo, Štampar Makarije, 7-22.
Luketić, M. 1966. Budva, Sv. Stefan, Petrovac. Cetinje: Obod.
Martinović, J. 1964. Budva, Petrovac, Sveti Stefan. Beograd: Izdavački Zavod “Jugoslavija.”
Mitrović, S. 2014. Grad-Hotel “Sveti Stefan”, Nacionalno Kulturno Dobro. In Kentera M., Luketić M. Eds. 2014. Paštrovski Almanah I. Petrovac, Sveti Stefan: Marko Kentera and Miroslav Luketić, 61-78.
Mitrović, V. 2007. Sveti Stefan-Snaga Mog Uspjeha. Budva: Montenegroturist.
Mitrović, V. 2014. Osvrt na Razvoj Turizma na Paštrovskoj Rivijeri. In Kentera M., Luketić M. eds. 2014. Paštrovski Almanah I. Petrovac, Sveti Stefan: Marko Kentera and Miroslav Luketić, 27-33.
Mitrović, Ž. P. 2016. Prozor Pamćenja. In Luketić M. Ed. 2016. Paštrovski Almanah II. Petrovac, Sveti Stefan: NVU “Paštrovski Almanah,” 168-169.
Službeni List Crne Gore. 49/2010. Zakon o Zaštiti Kulturnih Dobara. Podgorica: Javna Ustanova Službeni List Crne Gore. Available at: https://www.sluzbenilist.me/propisi/9C7D766D-D429-4D96-A6F9-4836B92A6996 [Accessed: 08.12.2025.].
Službeni List Crne Gore. 67/2017. Rješenje, Broj: UP/I 05-162/2017. Podgorica: Javna Ustanova Službeni List Crne Gore. Available at: https://www.sluzbenilist.me/propisi/87DC45D5-49AE-4B82-AEE3-7A99C224CA85 [Accessed: 08.12.2025.].
Službeni List Crne Gore - Opštinski Propisi. 39/2023. Odluka o Usvajanju Programa Razvoja Kulture Opštine Budva 2024-2028. Podgorica: Javna Ustanova Službeni List Crne Gore. Available at: https://www.sluzbenilist.me/propisi/0E159057-9A57-45C5-BCA2-729C9C5A26E6 [Accessed: 08.12.2025.].
Šekularac, B. 1999. Paštrovske Isprave: Knjiga 3. Petrovac: Odbor za Sakupljanje Istorijske Građe o Paštrovićima.
Vujović, T. 2009. Sveti Stefan - Grad Koji To Više Nije. In Vlahović P. Ed. 2009. Etnologija Grada u Crnoj Gori. Podgorica: Crnogorska Akademija Nauka i Umjetnosti, 177-203.
Vukmanović, J. 1960. Paštrovići: Antropogeografsko-etnološka Ispitivanja. Cetinje: Obod.
Vuksanović, D. P. 1998. Tradicionalna Arhitektura Crne Gore i Bioklimatizam. Beograd: Zadužbina Andrejević.
Whistler, W.M., Reed, D. 1994. Townscape as a Philosophy of Urban Design. Urban Design Quarterly, 52, 16-20.
Z., Đ. 1963. Sveti Stefan - Grad-Hotel. Arhitektura Urbanizam, 22-23, 42-43, Available at: http://www.docomomo-serbia.org/biblioteka/arhitektura-urbanizam-22/ [Accessed: 08.12.2025.].
Sva prava zadržana (c) 2026 Arhitektura i urbanizam
Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo-Deli pod istim uslovima 4.0 međunarodnom licencom.