Model za procenu prostorno‒funkcionalnog kvaliteta stana

Đorđe Alfirević; Sanja Simonović Alfirević

doi:10.5937/a-u0-66776

Đorđe Alfirević vanredni profesor, Fakultet savremenih umetnosti, Beograd, Srbija https://orcid.org/0000-0002-5384-0922
Sanja Simonović Alfirević viši naučni saradnik, Institut za arhitekturu i urbanizam Srbije, Srbija https://orcid.org/0000-0003-1243-8459

DOI: https://doi.org/10.5937/a-u0-66776

Ključne reči: prostorno-funkcionalni kvalitet, stanovanje, evaluacioni model, organizacija stana, fleksibilnost stambenog prostora

Sažetak

Rad se bavi razvojem modela za procenu prostorno-funkcionalnog kvaliteta stana sa cilјem uspostavlјanja operativno primenlјivog i uporedivog okvira evaluacije stambenih rešenja. Metodološki pristup zasniva se na interpretaciji i pojednostavlјenju postojećih teorijskih modela, uz njihovo prevođenje u strukturisan sistem procene organizovan kroz četiri segmenta: prostorni uslovi za odvijanje funkcija, kompatibilnost funkcija, dimenziona i normativna adekvatnost, kao i fleksibilnost i životni vek stana. Svaki segment razrađen je kroz skup jasno definisanih kriterijuma koji omogućavaju sistematsko sagledavanje različitih aspekata organizacije stana i njihovih međusobnih odnosa, uklјučujući potencijalne konflikte u korišćenju prostora. Procena se sprovodi primenom trostepene skale i agregacijom rezultata u jedinstveni indikator kvaliteta, čime se obezbeđuju kvantifikacija i međusobna uporedivost različitih stambenih rešenja. Model polazi od pretpostavke da se kvalitet stanovanja može sagledati kroz uslove za odvijanje aktivnosti i njihove prostorne odnose, pri čemu se naglasak stavlјa na organizacione, a ne isklјučivo normativne aspekte prostora. Primena modela na konkretnom primeru ukazuje na mogućnost diferenciranog sagledavanja prostorno-funkcionalnog kvaliteta i identifikacije prostornih ograničenja kroz kvantifikovane pokazatelјe, pri čemu rezultati imaju ilustrativni karakter i služe kao demonstracija načina primene modela. Predloženi pristup omogućava transparentnu i sistematizovanu procenu, uz zadržavanje operativne jednostavnosti i jasno definisane strukture vrednovanja. Zaklјučno, razvijeni model predstavlјa metodološki utemelјen okvir koji povezuje teorijske postavke o organizaciji stambenog prostora sa konkretnim postupkom evaluacije, uz potencijal za dalјu razradu i primenu u projektantskoj i evaluacionoj praksi.

Biografija autora

Đorđe Alfirević, vanredni profesor, Fakultet savremenih umetnosti, Beograd, Srbija

Doktor tehničkih nauka u oblastima arhitekture i urbanizma

vanredni profesor na Fakultetu savremenih umetnosti u Beogradu

Reference

Alexander, C., Ishikawa, S., Silverstein, M. 1977. A Pattern Language. New York: Oxford University Press.

Alfirević, Đ., Simonović Alfirević, S. 2023. Principi konfiguracije stambenog prostora. Posebna izdanja br. 93. Beograd: Institut za arhitekturu i urbanizam Srbije, Univerzitet u Beogradu – Arhitektonski fakultet.

Altaş, N. E., Özsoy, A. 1998. Spatial Adaptability and Flexibility as Parameters of User Satisfaction for Quality Housing. Building and Environment, Vol. 33, Iss. 5, 315‒323. https://doi.org/10.1016/S0360-1323(97)00050-4

Brkanić, I. 2017. Housing Quality Assessment Criteria. Elektronički časopis Građevinskog fakulteta Osijek - e-GFOS, Vol. 8, No. 14, 37‒47. https://hrcak.srce.hr/file/270853

Brkanić Mihić, I. 2023. Housing Quality Assessment Model Based on the Spatial Characteristics of an Apartment. Buildings, 13(9), 2181. https://doi.org/10.3390/buildings13092181

Brkanić, I., Atanacković Jeličić, J., Dinulović, R. 2017. Korisničko vrednovanje prostornih karakteristika stana. U: Peti skup mladih istraživača iz područja građevinarstva i srodnih tehničkih znanosti ‒ Zajednički temelji '17, 247‒253. Zagreb: Sveučilište u Zagrebu, Građevinski fakultet. https://doi.org/10.5592/CO/ZT.2017.07

Čanak, M. 1976. Funkcionalna koncepcija i upotrebna vrednost stana. Beograd: Centar za stanovanje IMS.

Čanak, M. 1983. Vrednovanje kvaliteta u stambenoj izgradnji i stanovanju. Doktorska disertacija. Beograd: Univerzitet u Beogradu ‒ Arhitektonski fakultet.

Čanak, M. 1984. Model vrednovanja stanova i stambenih zgrada za potrebe JNA. Beograd: Centar za stanovanje IMS.

Lawrence, R. J. 1995. Housing Quality: An Agenda for Research. Urban Studies, Vol. 32, Iss. 10,1655‒1664. https://doi.org/10.1080/00420989550012294

Leaman, A., Stevenson, F., Bordass, B. 2010. Building evaluation: practice and principles. Building Research & Information, Vol. 38, Iss. 5, 564‒577. https://doi.org/10.1080/09613218.2010.495217

Petković Grozdanović, N., Jovanović, G., Stoiljković, B., Stanimirović, M. 2014. Parameters for improvement of the housing quality in social housing dwellings. Facta Universitatis - Series Architecture and Civil Engineering Vol. 12, Iss. 2, 149‒160. https://doi.org/10.2298/FUACE1402149P

Republika Srbija 2012/2015. Pravilnik o uslovima i normativima za projektovanje stambenih zgrada i stanova. Službeni glasnik RS, br. 58/2012, 74/2015 i 82/2015.

Schneider, T., Till, J. 2007. Flexible Housing. Oxford: Architectural Press.

Todorović, Mirko. 2016. Doprinos standardizaciji kvaliteta organizacije prostora stana u Srbiji na osnovu savremenih principa stambene izgradnje u Holandiji. Doktorska disertacija. Beograd: Univerzitet u Beogradu‒Arhitektonski fakultet. https://nardus.mpn.gov.rs/handle/123456789/6207

Zelenko, D., Solin, I., Rollo, J., Soltani, S., Gambardella, C. C., & Maxwell, D. 2025. Design Quality Housing Assessment Methodology: Supporting Heuristics with Evidence-Based Decision-Making. In CAAD Futures 2025 – Catalytic Interfaces: Conference Proceedings, Vol. I, 537–551. Hong Kong: University of Hong Kong. https://doi.org/10.25442/hku.29351183