ДОМЕТИ И ЕТИЧКА РАЗМАТРАЊА ВЕШТАЧКЕ ИНТЕЛИГЕНЦИЈЕ У НОВИНАРСТВУ: ПЕРСПЕКТИВА СТУДЕНАТА НОВИНАРСТВА
Sažetak
Овај рад испитује перцепције студената новинарства Универзитета у Београду о примени вештачке интелигенције (ВИ) у новинарској професији, тачније њихове ставове о позитивним и негативним утицајима, оправданим и неоправданим доменима примене у редакцијама, али и етичким изазовима које ова технологија са собом доноси. У ту сврху спроведено је истраживање које је обухватило 204 студента новинарства на завршној години студија на Факултету политичких наука Универзитета у Београду, а као метода истраживања коришћен је писани упитник комбинованог типа који садржи затворена и отворена питања, као и скале процене. Резултати показују да су будући медијски професионалци итекако свесни утицаја који ова технологија има на новинарску професију, па велика већина испитаника сматра да ВИ има велики или изузетно велики утицај на новинарство, док само мали број њих препознаје овај утицај као мали или ограничен. Иако истраживање открива да испитаници препознају и позитивне и негативне утицаје ВИ на савремено новинарство, овај утицај ипак оцењују као доминантно негативан.
Reference
Brennen, J. Scott, Philip N. Howard, and Rasmus Kleis Nielsen. 2020. “What to expect when you’re expecting robots: Futures, expectations, and pseudo-artificial general intelligence in UK news.” Journalism 23 (1): 22–38. https://doi.org/10.1177/1464884920947535
Broussard, Meredith. 2018. Artificial Unintelligence: How Computers Misunderstand the World. Cambridge, MA: MIT Press.
BBC. 2025. “Representation of BBC News content in AI Assistants.” Last accessed on April 28, 2025. https://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/documents/bbc-research-into-ai-assistants.pdf
Cvejić, Bojan. 2024. „Upotreba veštačke inteligencije u kreiranju medijskog sadržaja u Srbiji.” Politički život 27: 79–93. https://doi.org/10.18485/fpn_pz.2024.27.5
Deuze, Mark, and Brian Steward. 2011. “Managing Media Work.” In Managing Media Work, edited by Mark Deuze, 1–10. Los Angeles (California): SAGE Publications.
Franklin, Bob. 2014. “The Future of Journalism.” Journalism Studies 15 (5): 481–499. https://doi.org/10.1080/1461670X.2014.930254
Graefe, Andreas. 2016. Guide to automated journalism. New York: Tow Center for Digital Journalism, Columbia Journalism School.
Kovach, Bill, and Tom Rosenstiel. 2007. The Elements of Journalism. New York: Three Rivers Press.
Kljajić, Veselin, i Marko Nedeljković. 2015. „Perspektive preduzetničkog novinarstva u Srbiji.” In Politički identitet Srbije u globalnom i regionalnom kontekstu, ed. by Vesna Knežević Predić, 315–327. Beograd: Fakultet političkih nauka.
Krstić, Aleksandra. 2023. “Digital transformation of journalism and media in Serbia: What has gone wrong?” Journalism, 25 (5): 1014–1030. https://doi.org/10.1177/14648849231151798
Collao, Konrad. 2024. OK computer? Understanding public attitudes towards the uses of generative AI in news. Oxford, UK: CRAFT & Reuters Institute for the Study of Journalism. https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/sites/default/files/2024-07/RISJ%20-%20OK%20Computer%20-%20News%20and%20AI%20-%20Report%20from%20CRAFT.pdf
Maksić, Tanja. 2025. Digitalna transformacija i veštačka inteligencija – etička i odgovorna upotreba u medijima. Beograd: BIRN i OEBS. https://www.osce.org/files/f/documents/f/5/590435.pdf
Microsoft. 2025. „Generativni AI u odnosu na druge tipove veštačke inteligencije.” Microsoft. Last accessed on May 4, 2025. https://www.microsoft.com/sr-latn-rs/ai/ai-101/generative-ai-vs-other-types-of-ai
Nedeljković, Marko. 2023. „Novinarstvo zasnovano na klikovima - uticaj analitike i algoritama na uređivanje onlajn medija.” CM: Communication and Media 18 (53): 57–80. https://doi.org/10.5937/cm18-43830
Newman, Nic, and Federica Cherubini. 2025. Journalism and Technology: Trends and Predictions 2025. Oxford, UK: The Reuters Institute for the Study of Journalism. https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/sites/default/files/2025-01/Trends_and_Predictions_2025.pdf
Nerlich, Brigitte, and Christopher Halliday. 2007. “Avian flu: The creation of expectations in the interplay between science and the media.” Sociology of Health & Illness 29: 46–65. https://doi.org/10.1111/j.1467-9566.2007.00517.x
Pavlik, John V. 2001. Journalism and New Media. New York: Columbia University Press.
Reporters Without Borders. 2023. “Paris Charter on AI and Journalism.” November 10, 2023. https://rsf.org/sites/default/files/medias/file/2023/11/Paris%20charter%20on%20AI%20in%20Journalism.pdf
Savet za štampu. 2025. „Kodeks novinara i novinarski Srbije.” Last accessed on May 6, 2025. https://savetzastampu.rs/wp-content/uploads/2024/12/KODEKS-novinara-i-novinarki-2025-korekcija.pdf
Tatalović, Mico. 2018. “AI writing bots are about to revolutionise science journalism: we must shape how this is done.” Journal of Science Communication 17 (01) https://doi.org/10.22323/2.17010501
Thomson, TJ, Ryan Thomas, Michelle Riedlinger, and Phoebe Matich [Thomson et al.]. 2025. Generative AI & Journalism: Content, Journalistic Perceptions, and Audience Experiences. Melbourne, Australia: RMIT University. https://doi.org/10.6084/m9.figshare.28068008.v2
Tadić, Gordana, i Duško Medić. 2025. „VI i mediji: Šta kažu novinari?” Kaleidoskop media. January 3, 2025. https://kaleidoskop-media.com/mediji/vi-i-mediji-sta-kazu-novinari-
