LEGAL PROTECTION OF WORKERS AND EMPLOYERS WHEN USING ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN THE WORKING ENVIRONMENT
Sažetak
The use of artificial intelligence in the work environment by both workers and employers represents the present in which many issues of labor law are realized, which indirectly affect both Commercial Law and Intellectual Property Law. In the digital age we are in, workers exercise new rights and new forms and ways of working that pose a challenge to labor legislation, while employers can use (generative) artificial intelligence tools when hiring and controlling workers, which raises a number of questions in the field of ethics, the realization of basic workers’ rights, and the protection of personal data. The issue of legal protection of artificial intelligence developed by workers in an employment relationship with an employer is open. In the spirit of the new EU regulation 2024/1689 on determining the conformity of the rules on artificial intelligence, the authors in this paper propose new legal solutions in the field of Labor Law and Intellectual Property Law (de lege ferenda).
Reference
Antović and Mirković v. Montenegro, Application No. 70838/13, Judgment 28 November 2017.
Balnožan, Kristina. 2023. „Prilagođavanje radnog prava digitalnom dobu: Pravo radnika na isključivanje.” U Uporednopravni izazovi u savremenom pravu – in memoriam Stefan Andonović, ur. Jovana Rajić Ćalić, 237–258. Beograd: Institut za uporedno pravo; Kragujevac: Pravni fakultet Univerziteta u Kragujevcu.
Bărbulescu v. Romania, Application No. 61496/08, Judgment 5 September 2017.
Božičić, Darko. 2023. „Uticaj algoritamskog menadžmenta na prava radnika.” Kritika: časopis za filozofiju i teoriju društva 4 (1): 91–108. DOI: 10.5281/zenodo.7983825
Çankaya, Yiğitcan. 2023. “Tackling with Risks Regarding Employee’s Right to Privacy in Teleworking, Stemming from Surveillance Methods of Algorithmic Management.” In Law, Technology and Labour, ed. Emanuelle Menegatti, 37–52. Bologna: Alma mater studiorum – Universita di Bologna.
Čović, Ana. 2024. “The Transformative Impact of the ChatGPT Program on Education: Protection of Intellectual Property Rights and Human Rights in the Context of Accelerated Digitalization.” In Education through the covid-19 pandemic, eds. Danimir Mandić, 659–672. Belgrade: University of Belgrade, Faculty of Education.
De Stefano, Valerio. 2018. Negotiating the Algorithm: Automation, Artificial intelligence and labour protection. Geneva: International Labour Office.
Gliha, Igor. 2006. „Prava na autorskim djelima nastalim u radnom odnosu i po narudžbi.” Zbornik Pravnik fakulteta u Zagrebu 56: 791–836.
Hasić, Haris, Antonije Živković, Razija Mešević Iza, Vesna Vuletić Bebek, Zvjezdana Antonović, Braco Stupar, Sreto Crnjak, Katica Artuković, Adna Škamo [Hasić i dr.]. 2023. Priručnik iz oblasti intelektualnog vlasništva. Sarajevo: Centar za edukaciju sudija i tužilaca Federacije Bosne i Hercegovine; Banjaluka: Centar za edukaciju sudija i tužilaca Republike Srpske.
Kovačević, Ljubinka. 2024. „Korišćenje sistema veštačke inteligencije u svetu rada – važniji radnopravni aspekti.” Poslovni izazovi 2 (1): 85–133. DOI: 10.2139/ssrn.4842637
Kunda, Ivana, and Romana Matanovac Vučković. 2010. „Raspolaganje autorskim pravom na računalnom programu – materijalnopravni i kolizijskopravni aspekti.” Zbornik Pravnog fakulteta Sveučilišta u Rijeci 31 (1): 85–131.
Lučić, Sonja. 2020. „Autorskopravna zaštita video igara.” U Usklađivanje pravnog sistema Srbije sa standardima Evropske Unije, ur. Snežana Soković, 429–442. Kragujevac: Pravni fakultet Univerziteta u Kragujevcu, Institut za pravne i društvene nauke.
Marković, Slobodan. 2018. Pravo intelektualne svojine i informaciono društvo, drugo dopunjeno izdanje, Beograd: JP Službeni glasnik.
Marković, Slobodan. 2024. „Patentno pravo u doba veštačke inteligencije.” U Problemi stvaranja, tumačenja i primjene prava, u okviru istraživačke grupe „Veštačka inteligencija: izazovi u poslovnom pravu”, 101–121. Beograd: Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu. DOI: 10.51204/Internet_Dijalog_2405A
Misailović, Jovana. 2025. „Uređivanje rada za drugog – od standardnog radnog odnosa do novih oblika rada.” Doktorska disertacija. Univerzitet u Beograd: Pravni fakultet.
Mišković, Maša. 2024. „Upotreba veštačke inteligencije u procesu digitalizacije snabdevanja električnom energijom.” U Problemi stvaranja, tumačenja i primjene prava, u okviru istraživačke grupe „Veštačka inteligencija: izazovi u poslovnom pravu”, 259–278. Beograd: Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu. DOI: 10.51204/Internet_Dijalog_2413A
Pivčević, Daniela, and Ivana Erceg Ćurić. 2022. „Nadzor u radnome okruženju i povreda privatnosti radnika u sudskoj praksi.” Sigurnost 64 (2): 121–133.
Prlja, Dragan, Gordana Gasmi, and Vanja Korać. 2023. „Algoritamska diskriminacija.” U Uporednopravni izazovi u savremenom pravu in memoraim Dr Stefan Andonović, ur. Jovana Rajić Ćalić, 59–75. Beograd: Institut za uporedno pravo; Kragujevac: Pravni fakultet Univerziteta u Kragujevcu.
Rajić Ćalić, Jovana. 2023. „Pravo na isključivanje – između porodičnog života i profesionalnih dužnosti.” Radno i socijalno pravo 27 (2): 303–319.
Regulation EU 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 laying down harmonised rules on artificial intelligence and amending Regulations (EC) No 300/2008, (EU) No 167/2013, (EU) No 168/2013, (EU) 2018/858, (EU) 2018/1139 and (EU) 2019/2144 and Directives 2014/90/EU, (EU) 2016/797 and (EU) 2020/1828 (Artificial Intelligence Act).
Reljanović, Mario, and Jovana Misailović. 2021. „Radnopravni položaj digitalnih radnika: iskustva evropskih zemalja.” Strani pravni život 65 (3): 407–432. DOI: 10.5937/spz65-33727
Reljanović, Mario, and Jovana Misailović. 2022. „Sigurnost zaposlenja kao indikator dostojanstvenog rada – normativna rešenja država u regionu.” Strani pravni život 66 (3): 441–460. DOI: 10 56461/SPZ_22306KJ
Ter Haar, Beryl, Marta Otto. 2023. “AI for a more Human Friendly Workplace Recovery after COVID-19.” In Work Beyond the Pandemic. Towards a Human-centered Recovery, eds. Tindara Addabbo, Edoardo Ales, Ylenia Curzi, Tommaso Fabri, Olga Rymkevich, and Iacopo Senatori, 113–132. Cham: Springer Nature Switzerland.
Špadina, Helga. 2023. “Legal aspects of artificial intelligence in the employment process.” Stanovništvo 61 (2): 167–181. DOI: 10.59954/stnv.546
Špadina, Helga, and Marijana Ljubić. 2024. „Pravo na digitalnu nedostuponost radnika.” Zbornik radova Međunarodni naučni skup „Izazovi i perspektive razvoja pravnih sistema u XXI vijeku” 4 (1): 399–418. DOI: 10.7251/NSTT12401399S
Urdarević, Bojan, and Aleksandar Antić. 2021. „Rad preko platformi i novi oblici rada u digitalnoj ekonomiji.” Srpska politička misao 72 (2): 153–175. DOI: https://doi.org/10.22182/spm.7222021.7
Zappala, Loredana. 2023. “Transparency and Comprehensibility of Working Conditions and Automated Decisions: Is It Possible to Open the Black Box?” Italian Law Journal 9 (2): 623–651.
Zakon o autorskom i srodnim pravim Bosne i Hercegovine [ZASP BIH], „Službeni glasnik Bosne i Hercegovine”, broj 63/2010.
Zakon o autorskom i srodnim pravima Republike Srbije [ZASP RS], „Službeni glasnik Republike Srbije”, br. 104/2009, 99/2011, 119/2012, 29/2016 - odluka US i 66/2019.
Zakon o autorskom pravu i srodnim pravima Republike Hrvatske [ZASP RH], „Narodne novine”, br. 111/21.
Zakon o radu Republike Srbije, „Službeni glasnik Republike Srbije”, br. 24/2005, 61/2005, 54/2009, 32/2013, 75/2014, 13/2017 - odluka US, 113/2017 i 95/2018 - autentično tumačenje.
Zakon o radu Republike Srpske, „Službeni glasnik Republike Srpske”, br. 1/2016, 66/2018, 91/2021 - odluka US, 119/2021, 112/2023 i 39/2024.
Živković, Antonije. 2020. “The Challenges of Protecting Intellectual Property Rights in the Age of Transformative, Digital Information and Communication Technologies with Special Reference to Artificial Intelligence.“ Transformative Technologies: Legal and Ethical Challenges of the 21st Century, 07–08 February 2020, Banja Luka – Conference Proceeding, eds. Željko Mirjanić, Igor Milinković, 619–631. Banja Luka: Pravni fakultet Univerziteta u Banjoj Luci. DOI: 10.7251/NST2001629Z
Živković, Antonije. 2024. “Computer programs legal protection frameworkwith special reference to artificial intelligence ChatGPT.” Strani pravni život 68 (3): 317–338. DOI: 10.56461/SPZ_24301KJ
Živković, Antonije, and Haris Hasić. 2022. „Korištenje baze podataka kao predmeta autorskopravne i zaštite srodnog prava proizvođača baze podataka u eri informacionih tehnologija.” U Međunarodni naučni skup „Izazovi i perspektive razvoja pravnih sistema u XXI vijeku” Zbornik radova, ur. Željko Mirjanić, Igor Milinković, Bojan Vlaški, 315–341. Banja Luka: Pravni fakultet Univerziteta u Banjoj Luci.
