(NE)DOVOLJNA PROCESNA PRAVA OŠTEĆENOG U KRIVIČNIM POSTUPCIMA U BIH (NE)OMOGUĆAVAJU BORBU PROTIV TRGOVINE LJUDIMA
Ključne reči:
Ključne riječi: oštećeni, imovinskopravni zahtjev, trgovina ljudima, oduzimanje imovine
Sažetak
Procesni položaj oštećenog je najpovoljniji prema Zakonu o krivičnom postupku Republike Srpske u odnosu na druge krivičnoprocesne zakone u Bosni i Hercegovini. Naime, oštećeni može da predlaže izvođenje dokaza koji su od važnosti za predmet dokazivanja i može da preuzme krivično gonjenje nakon potvrđene optužnice. Međutim, koji značaj ova procesna prava za oštećenog imaju ako isti nema pravo žalbe na presudu zbog pogrešnog i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja. Posebno je značajno poboljšati procesni položaj oštećenog kada je u pitanju otkrivanje i dokazivanje krivičnog djela trgovine ljudima. Kako je, nažalost, cilj trgovine ljudima sticanje imovinske koristi eksploatisanjem žrtve trgovine ljudima, mjera oduzimanje imovine pribaljene krivičnim djelom se čini i kao korisno sredstvo kako bi se osiguralo obeštećenje za žrtvu trgovine ljudima i kada nije okončan krivični postupak zbog procesnih smetnji za vođenje krivičnog postupka. Sud nije obaveza u krivičnom postupku da odluči o imovinskopravnom zahtjevu, ako bi se time odugovlačio krivični postupak, što je još jedan razlog zašto je oduzimanje imovine pribaljene krivičnim djelom efikasna mjera kojom bi svaka osoba koja je žrtva trgovine ljudima ostvarila svoje pravo na odštetu.
Reference
Baird, D. (2019). Changing the Narrative: Sex Trafficking and its Victims. Journal of Public Law, 33(2), 322–323.
Bajović, V. (2017). Iskaz saokrivljenog kao dokaz u krivičnom postupku. Pravni život, 9, Beograd, 715-730.
Bajović, V. (2009). Tamna strana sporazuma o priznanju krivičnog dela. Zbornik radova Pravnog fakulteta u Novom Sadu, 1, 233-251.
Beloof, D. (1999). The Third Model of Criminal Process: The Victim Participation Model. Utah Law Review, 2, 295-299.
Bugarski, T. (2018). Ispitivanje svedoka. Zbornik radova Pravnnog fakulteta u Novom Sadu, 4, 2013, 136.
Buha, M. (2023). Finansijske istrage u Bosni i Hercegovini. Crimen, Beograd, XIV 1, 81–96.
Buha, M. (2021). Načela krivičnog gonjenja prema Zakonu o krivičnom postupku Republike Srpske iz 2021. godine. Žurnal za bezb(j)ednost i kriminalistiku, god. 3, 1, 29-42.
Buha, M. (2020). Pravno na besplatnu pravnu pomoć u krivičnom postupku BiH. Zbornik radova Pravnog fakulteta Univerziteta u Nišu, 86/LIX, 157-173.
Buha, M. (2020). Procesna prava oštećenog prema Zakonu o krivičnom postupku iz 2020. u: Jedanaesta Međunarodna naučno-stručna konferencija Krivično zakonodavstvo i prevencija kriminaliteta (norma i praksa), ur. M. Simović, Srpsko udruženje za krivičnopravnu teoriju i praksu, Ministarstvo pravde Republike Srpske, Trebinje , 479-791.
Cmiljanić, B. (2015). Specifičnosti međunarodnopravne norme o zabrani trgovine ljudima, Glasnik advokatske komore Vojvodine, 10, 491-521.
Dicus, E. (2018). The War Against Sex Trafficking: Who Is Fighting? Wake Forest University: ANTI-TRAFFICKING ORGANIZATIONS IN NEPAL.
Ilić, G. P. (2012). O položaju oštećenog u krivičnom postupku. Anali Pravnog fakulteta u Beogradu, godina LX, no 1, 137-158.
Ilić, G.P., B.Banović, B. (2007). Međunarodni standardi oduzimanja imovine stečene kriminalom i domaće zakonodavstvo, Pravna riječ, 12, 300 -320.
Kvastek, A. ( 2021). Položaj oštećenog u javnotužilačkoj istrazi, Glasnik Advokatske komore Vojvodine, 1, 45- 46 .
Literatura:
Pauls, H. (2021). The Fight Against Human Trafficking. Dostupno na: https://papers.ssrn.com/
Pavišić, B, Komentar Zakona o kaznenom postupku (2013), Dušević & Kršovnik, Rijeka, str. 396-397.
Radović, I. (2017). Pristup kompenzaciji za žrtve trgovine ljudima (2017) Astra, Koalicija prEUgovor, Beograd, 3-17.
Šago, D, Pleić, M. (2012). Adhezijsko rješavanje imovinskopravnog zahtjeva u kaznenom postupku“ (2012) Zbornik Pravnog fakulteta Sveučilišta u Rijeci, 33, 2, 967-999.
Škulić, M. (2015). Položaj žrtve krivičnog dela/oštećenog krivičnim delom u krivičnopravnom sistemu Srbije. Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu.
Tomašević, G., Pajčić, M., „Subjekti u kaznenom postupku, pravni položaj žrtve i oštećenika u novom kaznenom postupku“ (2008) , Hrvatski ljetopis za kazneno pravo i praksu, Zagreb, vol. 15., br. 2, str. 817.
Tošić, D. (2018).Trgovina ljudima kao jedan od oblika nasilja nad ženama, Glasnik advokatske komore Vojvodine, 3-4 ,171.
Trechsel, S, Human Rights in Criminal proceedings (2006) Oxford University Press, pp. 36-37.
Vuković, I. (2016). Oduzimanje imovine proistekle iz krivičnog dela – evropski okvir i srpsko zakonodavstvp. Crimen, br. 1, str. 3 – 30.
Propisi i drugi izvori:
Evropski sud za ljudska prava, AKSOY protiv TURSKE, Presuda od 18. decembra 1996. godine
Evropski sud za ljudska prava, PEREZ protiv FRANCUSKE, Predstavka br. 47287/99, presuda 12. februar 2004.
https://www.osce.org/files/f/documents/f/2/509348_0.pdf , Postizanje pravde za žrtve trgovine ljudima: Odgovor krivičnopravnog sistema Bosne i Hercegovine, sa preporukama, Organizacija za sigurnost i saradnju u Evropi Misija u Bosni i Hercegovini, 2021.
Protokol za sprečavanje, zaustavljanje i kažnjavanje trgovine ljudima, naročito ženama i djecom, potpisan je 13. decembra 2000. godine u Palermu („Palermo protokol“), a ratificiran 2002. godine - stupio na snagu 27. marta 2002. godine („Službeni glasniku BiH“ - Međunarodni ugovori, broj 3/02)
Zakon o krivičnim postupcima u Bosni i Hercegovini, „Službeni glasnik Bosne i Hercegovine“, br. 3/03, 32/3, 63/04, 13/05, 48/05, 46/06, 29/07, 53/07, 58/08, 12/09, 16/09, 53/09 – dr. zakon, 93/09, 72/13, 65/18. član 4 ZKP RS, član 4
Zakon o krivičnom postupku Brčkog distrikta BiH, „Službene novine Brčkog distrikta BiH“, br. 34/13- prečišćeni tekst, 27/14, 3/19, 16/20.
Zakon o krivičnom postupku Federacije Bosne i Hercegovine, „Službene novine Federacije Bosne i Hercegovine“, br. 35/03, 56/03 - ispr, 78/04, 28/05, 55/06, 27/07, 53/07, 9/09, 12/10, 8/13, 59/14, 74/20.
Zakon o krivičnom postupku Republike Srpske, „Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 53/12, 91/17, 66/18, 15/21.
Zakon o oduzimanju imovine koja je proistekla izvršenjem krivičnog djela, „Služben glasnik Republike Srpske“ br. 66/18.
Zakon o oduzimanju nezakonito stečene imovine krivičnim djelom FBiH, „Službene novine Federacije Bosne i Hercegovine“, br. 71/14.
Zakonik o krivičnom postupku Republike Srbije, „Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 72/, 101/11, 121/12, 32/13, 45/13, 55/14, 35/19, 27/11 – odluka US, 61/21 – odluka US.
Bajović, V. (2017). Iskaz saokrivljenog kao dokaz u krivičnom postupku. Pravni život, 9, Beograd, 715-730.
Bajović, V. (2009). Tamna strana sporazuma o priznanju krivičnog dela. Zbornik radova Pravnog fakulteta u Novom Sadu, 1, 233-251.
Beloof, D. (1999). The Third Model of Criminal Process: The Victim Participation Model. Utah Law Review, 2, 295-299.
Bugarski, T. (2018). Ispitivanje svedoka. Zbornik radova Pravnnog fakulteta u Novom Sadu, 4, 2013, 136.
Buha, M. (2023). Finansijske istrage u Bosni i Hercegovini. Crimen, Beograd, XIV 1, 81–96.
Buha, M. (2021). Načela krivičnog gonjenja prema Zakonu o krivičnom postupku Republike Srpske iz 2021. godine. Žurnal za bezb(j)ednost i kriminalistiku, god. 3, 1, 29-42.
Buha, M. (2020). Pravno na besplatnu pravnu pomoć u krivičnom postupku BiH. Zbornik radova Pravnog fakulteta Univerziteta u Nišu, 86/LIX, 157-173.
Buha, M. (2020). Procesna prava oštećenog prema Zakonu o krivičnom postupku iz 2020. u: Jedanaesta Međunarodna naučno-stručna konferencija Krivično zakonodavstvo i prevencija kriminaliteta (norma i praksa), ur. M. Simović, Srpsko udruženje za krivičnopravnu teoriju i praksu, Ministarstvo pravde Republike Srpske, Trebinje , 479-791.
Cmiljanić, B. (2015). Specifičnosti međunarodnopravne norme o zabrani trgovine ljudima, Glasnik advokatske komore Vojvodine, 10, 491-521.
Dicus, E. (2018). The War Against Sex Trafficking: Who Is Fighting? Wake Forest University: ANTI-TRAFFICKING ORGANIZATIONS IN NEPAL.
Ilić, G. P. (2012). O položaju oštećenog u krivičnom postupku. Anali Pravnog fakulteta u Beogradu, godina LX, no 1, 137-158.
Ilić, G.P., B.Banović, B. (2007). Međunarodni standardi oduzimanja imovine stečene kriminalom i domaće zakonodavstvo, Pravna riječ, 12, 300 -320.
Kvastek, A. ( 2021). Položaj oštećenog u javnotužilačkoj istrazi, Glasnik Advokatske komore Vojvodine, 1, 45- 46 .
Literatura:
Pauls, H. (2021). The Fight Against Human Trafficking. Dostupno na: https://papers.ssrn.com/
Pavišić, B, Komentar Zakona o kaznenom postupku (2013), Dušević & Kršovnik, Rijeka, str. 396-397.
Radović, I. (2017). Pristup kompenzaciji za žrtve trgovine ljudima (2017) Astra, Koalicija prEUgovor, Beograd, 3-17.
Šago, D, Pleić, M. (2012). Adhezijsko rješavanje imovinskopravnog zahtjeva u kaznenom postupku“ (2012) Zbornik Pravnog fakulteta Sveučilišta u Rijeci, 33, 2, 967-999.
Škulić, M. (2015). Položaj žrtve krivičnog dela/oštećenog krivičnim delom u krivičnopravnom sistemu Srbije. Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu.
Tomašević, G., Pajčić, M., „Subjekti u kaznenom postupku, pravni položaj žrtve i oštećenika u novom kaznenom postupku“ (2008) , Hrvatski ljetopis za kazneno pravo i praksu, Zagreb, vol. 15., br. 2, str. 817.
Tošić, D. (2018).Trgovina ljudima kao jedan od oblika nasilja nad ženama, Glasnik advokatske komore Vojvodine, 3-4 ,171.
Trechsel, S, Human Rights in Criminal proceedings (2006) Oxford University Press, pp. 36-37.
Vuković, I. (2016). Oduzimanje imovine proistekle iz krivičnog dela – evropski okvir i srpsko zakonodavstvp. Crimen, br. 1, str. 3 – 30.
Propisi i drugi izvori:
Evropski sud za ljudska prava, AKSOY protiv TURSKE, Presuda od 18. decembra 1996. godine
Evropski sud za ljudska prava, PEREZ protiv FRANCUSKE, Predstavka br. 47287/99, presuda 12. februar 2004.
https://www.osce.org/files/f/documents/f/2/509348_0.pdf , Postizanje pravde za žrtve trgovine ljudima: Odgovor krivičnopravnog sistema Bosne i Hercegovine, sa preporukama, Organizacija za sigurnost i saradnju u Evropi Misija u Bosni i Hercegovini, 2021.
Protokol za sprečavanje, zaustavljanje i kažnjavanje trgovine ljudima, naročito ženama i djecom, potpisan je 13. decembra 2000. godine u Palermu („Palermo protokol“), a ratificiran 2002. godine - stupio na snagu 27. marta 2002. godine („Službeni glasniku BiH“ - Međunarodni ugovori, broj 3/02)
Zakon o krivičnim postupcima u Bosni i Hercegovini, „Službeni glasnik Bosne i Hercegovine“, br. 3/03, 32/3, 63/04, 13/05, 48/05, 46/06, 29/07, 53/07, 58/08, 12/09, 16/09, 53/09 – dr. zakon, 93/09, 72/13, 65/18. član 4 ZKP RS, član 4
Zakon o krivičnom postupku Brčkog distrikta BiH, „Službene novine Brčkog distrikta BiH“, br. 34/13- prečišćeni tekst, 27/14, 3/19, 16/20.
Zakon o krivičnom postupku Federacije Bosne i Hercegovine, „Službene novine Federacije Bosne i Hercegovine“, br. 35/03, 56/03 - ispr, 78/04, 28/05, 55/06, 27/07, 53/07, 9/09, 12/10, 8/13, 59/14, 74/20.
Zakon o krivičnom postupku Republike Srpske, „Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 53/12, 91/17, 66/18, 15/21.
Zakon o oduzimanju imovine koja je proistekla izvršenjem krivičnog djela, „Služben glasnik Republike Srpske“ br. 66/18.
Zakon o oduzimanju nezakonito stečene imovine krivičnim djelom FBiH, „Službene novine Federacije Bosne i Hercegovine“, br. 71/14.
Zakonik o krivičnom postupku Republike Srbije, „Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 72/, 101/11, 121/12, 32/13, 45/13, 55/14, 35/19, 27/11 – odluka US, 61/21 – odluka US.
Objavljeno
2025/12/10
Rubrika
Originalni naučni rad
Autori koji objavljuju u ovom časopisu pristaju na sledeće uslove:
- Autori zadržavaju autorska prava i pružaju časopisu pravo prvog objavljivanja rada i licenciraju ga "Creative Commons Attribution licencom" koja omogućava drugima da dele rad, uz uslov navođenja autorstva i izvornog objavljivanja u ovom časopisu.
- Autori mogu izraditi zasebne, ugovorne aranžmane za neekskluzivnu distribuciju članka objavljenog u časopisu (npr. postavljanje u institucionalni repozitorijum ili objavljivanje u knjizi), uz navođenje da je članak izvorno objavljen u ovom časopisu.
- Autorima je dozvoljeno da postave objavljeni članak onlajn (npr. u institucionalni repozitorijum ili na svoju internet stranicu) pre ili tokom postupka prijave rukopisa, s obzirom da takav postupak može voditi produktivnoj razmeni ideja i ranijoj i većoj citiranosti objavljenog članka.